Vrouwenviagra wekt vooral ruzie op

De ontwikkeling van pillen die het vrouwelijk libido stimuleren, leidt tot ruzie.

Het zou over liefde moeten gaan, maar de ‘lustpilletjes’ van het Almeerse bedrijf ‘Emotional Brain’ veroorzaken oorlog. Wetenschappers vliegen elkaar in de haren over de wenselijkheid van zo’n ‘farmacologische oplossing’ voor verminderde zin in seks bij vrouwen. Het leidde er deze week toe dat de promotie van Jos Bloemers, director scientific operations van Emotional Brain, moest worden uitgesteld, wegens mogelijke belangenverstrengeling.

De zaak werd aangezwengeld door journalisten van het televisieprogramma Zembla, die vragen stelden over de erg eenzijdige samenstelling van promotoren en beoordelingscommissie. Beide promotoren, beide copromotoren én twee van de vijf leden van de beoordelingscommissie hebben een band met het Almeerse bedrijf. De gealarmeerde rector magnificus van de Universiteit Utrecht besloot in de aanloop naar de uitzending van gisteren de promotie uit te stellen. Er komt een nieuwe commissie om „alle schijn van belangenverstrengeling” weg te nemen.

Doelwit

Psychofarmacoloog Berend Olivier heeft als eerste promotor de beoordelingscommissie samengesteld. „Ik heb er helemaal niet bij nagedacht dat daarover twijfels zouden ontstaan”, zegt hij. „De regels voor wie wel en niet in zo’n commissie mogen zitten, zijn nogal vaag.” Emeritus hoogleraar klinische psychologie Walter Everaerd leek Olivier bijvoorbeeld „een prachtige opponent”. Maar Olivier „had er niet bij nagedacht” dat Everaerd ook af en toe Emotional Brain adviseert.

Directeur Adriaan Tuiten snapt het niet. „We doen precies wat de overheid propageert: publiek-private samenwerking in het wetenschappelijk onderzoek. Het proefschrift is gebaseerd op wetenschappelijke artikelen die door de anonieme peer review van wetenschappelijke tijdschriften zijn gekomen.”

Er zit kwaadaardige opzet achter de actie, daarvan zijn Olivier, Tuiten en Bloemers overtuigd. Misschien heeft hun vooruitzicht om als eerste op de markt te komen met een libidopil voor vrouwen hen wel tot doelwit gemaakt. „Zembla is ingeseind door andere belanghebbenden”, zegt Tuiten. En die anderen zijn volgens hem de seksuologen Peter Leusink, hoofdredacteur van het Tijdschrift voor Seksuologie, en Ellen Laan van de Universiteit van Amsterdam. In het Journal of Sexual Medicine kruisten Leusink en Laan al de degens met Emotional Brain, via een ingezonden brief waarin zij drie eerder gepubliceerde onderzoeken aanvielen op de methode en conclusies. Die drie publicaties vormen ook het hart van het proefschrift.

Commercieel belang

Al voordat bekend werd dat de promotie werd uitgesteld, zei Leusink: „Mijn advies is: niet promoveren. Het commerciële belang heeft hier de wetenschappelijke zorgvuldigheid belemmerd. Het design van het onderzoek is slecht, puur gericht op het zo snel mogelijk op de markt brengen van een paar pillen.”

Onzin, zegt Tuiten: „Gesprekstherapie is hun broodwinning, misschien gaan ze daarom wel dwarsliggen.” Maar volgens Leusink zullen de lustpillen meer kwaad dan goed doen. „Gezonde vrouwen met minder zin in seks zouden kunnen gaan denken dat er iets mis is met hun brein. Dat zou echt een ramp zijn. Seks is heel complex en dat los je niet zomaar op met een pilletje. Er zijn vrouwen die nog nooit hebben gemasturbeerd en vervolgens erg geschrokken zijn van seks in de huwelijksnacht. Of ze kunnen een man treffen die alleen coïtusgericht vrijt en er niet over wil praten. Dan is er geen seksueel probleem bij de vrouw, maar een relatieprobleem.”

Bloemers vindt die kritiek veel te generaliserend. „Het gaat om de behandeling van vrouwen met een specifieke DSM-diagnose. Daarbij worden relatieproblemen en een stressvol leven als oorzaak van de verminderde sekslust expliciet uitgesloten. Alleen een arts zal de middelen kunnen voorschrijven.”

Olivier heeft al een van de twee vervangers gevonden voor zijn promotiecommissie. „De bedoeling is dat de promotie van Jos Bloemers alsnog zo snel mogelijk doorgaat.”