Volg de spoedcursus dictatuur voor beginners

Ooit de ambitie gehad om dictator te worden? Het is niet onmogelijk, als je maar lessen trekt uit de geschiedenis. Volg dit stappenplan van Han van der Horst, dan komt de macht binnen bereik!

Een zaal in Pyongyang, met een standbeeld van de overleden dictator Kim Il-Sung foto hollandse hoogte

Je zult de burgers de kost moeten geven die er stiekem van dromen als dictator orde op zaken te mogen stellen. Is dat ook jouw ambitie? De kortste weg naar de totale armslag is dan de staatsgreep, de coup, de putsch.

Als potentieel couppleger ben je waarschijnlijk sterk van je eigen gelijk overtuigd. Neem dan géén voorbeeld aan Napoleon III. In 1840 stapte hij in Boulogne van boord, met een adelaar op zijn schouder, in de vaste overtuiging dat hij door het jubelende land naar Parijs zou worden gedragen. In plaats daarvan werd hij meteen in het gevang gezet. Denk niet dat iedereen zich zo gemakkelijk laat inpakken door jouw hoogst persoonlijke logica.

Hoe handel je dan wel, als je dictatoriale neigingen hebt? Een handleiding.

1 Vorm een groep van gelijkgestemden

Als dictator-in-de-dop heb je weinig aan het volk, maar des te meer aan sleutelfiguren, of hen die het kunnen worden. Praat lang en indringend op hen in. Vorm een groep gelijkgezinden maar wees selectief. Leer van Lucius Sergius Catilina die in 62 v. Chr. in Rome de macht wilde grijpen. Zijn netwerk bestond uit senatoren en edelen, maar dat waren eerder rand- dan sleutelfiguren. Een van hen lulde te veel met de dure callgirl Fulvia. Toen hij haar nota’s niet meer voldeed, verlinkte ze hem bij consul Marcus Tullius Cicero. Deze onthulde het complot met zijn beroemde Catalinarische redevoeringen. Veel samenzweerders werden gewurgd wegens landverraad, in opdracht van de senaat en onder toezicht van Cicero zelf.

Catilina kwam om in een gevecht met regeringsgetrouwe legioensoldaten. Zo wil je niet eindigen. Schep eerst een sterke ideologische band met je getrouwen voordat je met hen over een coup begint. Besef dat elk netwerk potentiële verklikkers bevat. Daarom lukken terroristische aanslagen van eenlingen zo vaak wel, terwijl groepen haast altijd worden ontmaskerd.

2 Maak geen geheim van je overtuiging, maar voorkom dat je vijanden maakt

Heb je meer ideologische overtuigingen, maak daar dan géén geheim van. Voordat Napoleon III uit de gevangenis ontsnapte schreef hij eerst een brochure met de titel De uitroeiïng van de armoede. Hij volgde daarin Catilina na, die óók grossierde in sociale demagogie. Dat levert bekendheid op, en sympathie – maar let wel, bij slechts een deel van het publiek. Zo ontstaat een groep mensen die je wel een kans willen geven. Zij worden echter pas belangrijk als je in de eerste dagen van de staatsgreep de macht moet consolideren.

Voorkom dat je met je redevoeringen te veel vijanden maakt. Keer je niet tegen nauw omschreven bevolkingsgroepen, of maatschappelijke klassen. Bind de strijd aan met corruptie, met profiteurs, met graaiers, met de ‘staatsruiveniers’. Houd het even vaag als inspirerend, maar wel zo dat iedereen denkt dat je niet henzelf bedoelt, maar de buurman.

Je kunt natuurlijk, zoals Mussolini of Hitler, een massabeweging organiseren, maar dat is een tijdrovende zaak – en zo goed in het bezweren van de menigte ben je nou ook weer niet. Gok liever op sleutelfiguren die al een belangrijke maatschappelijke positie innemen, maar om de een of andere reden ontevreden zijn. Ga bij het selecteren van je getrouwen voor kwaliteit en niet voor kwantiteit.

3 Voorkom dat je tegenstanders kunnen communiceren

Ondanks zijn aanvankelijk falen, was het toch Napoleon III die – door ervaring wijs geworden – de moeder van alle staatsgrepen pleegde.

Hij was op dat moment de gekozen president van Frankrijk, wat hem natuurlijk veel mogelijkheden gaf zijn coup tot in de puntjes voor te bereiden. De briljante kern was de volgende: sla plotseling toe en verhinder dat je tegenstanders met elkaar kunnen communiceren. In de nacht van 1 op 2 december 1851 schitterde Napoleon III op een grootse staatsreceptie voor heel geüniformeerd Parijs. Intussen lichtten soldaten de partijleiders van hun bed. Andere pelotons bezetten het postkantoor, de splinternieuwe telegraaf, de spoorwegstations en de krantendrukkerijen. Zo konden politici elkaar en hun aanhang niet bereiken.

’s Morgens vonden de Parijzenaars niet hun vertrouwde kranten maar grote affiches aan leger en volk, waarin de ontbinding van het parlement werd afgekondigd. Als het tot opstootjes kwam, schoten soldaten met scherp: driehonderd doden. De hele zaak werd afgerond met meer dan twintigduizend arrestaties van (vermeende) tegenstanders. De helft werd naar Algerije verbannen en de helft naar de provincie.

De meeste coups zijn sindsdien op dit model gebaseerd: de Putschisten nemen de communicatiemedia over, telefoon incluis, zodat zij de berichtgeving monopoliseren en bepalen wie onderling contact kan leggen en wie niet. Daarna stellen zij de grondwet buiten werking en verrichten ze massa-arrestaties. Een bloedbad hier en daar doet wonderen om de bevolking kalm te houden. Even belangrijk is de bereidheid van grote publieksmassa’s om de coupplegers een kans te geven, omdat ze wel wat zien in uw ideologische oprispingen. Radio en tv melden steeds dat jouw ‘raad voor nationale redding’ korte metten maakt met de profiteurs, de graaiers en de corruptie.

Chirurgische precisie is onontbeerlijk, zoals Franco en zijn medestanders in Spanje leerden. Hun slordige aanpak gaf links de kans zich snel te hergroeperen. Zo werd het geen machtsgreep maar een bloedige burgeroorlog van meer dan drie jaar. Laat geen steken vallen. Dat komt je duur te staan.

4 Hou de angst erin

Hoe meer je de eerste dagen met een kleine fusillade hier en daar de angst erin houdt, hoe meer je later de teugels kunt laten vieren zonder dat het je positie bedreigt. Wat heb je nu geleerd? Je hebt in je groep van getrouwen in ieder geval de nodige legerofficieren nodig. Gedisciplineerde manschappen laten zich met een goede smoes de straat opsturen: ‘verraad door corrupte profiteurs en graaiers’ zal meestal genoeg zijn. Net zo belangrijk is dat de leden van je kerngroep al voor de coup weten welke cruciale functies zij zullen krijgen: hoofd van de Veiligheidsdiensten, minister van Justitie en Politie, vicepremier. Zij hebben tenslotte een beloning verdiend.

Je zult merken dat weldra de baantjesjagers en de zogenaamde technocraten in de rij staan, omdat zij hopen een grijze eminentie achter je troon te mogen worden. Dat dacht Plato ook, toen hij zich verbond aan het hof van de Syracusaanse tiran Dion. Deze plaatste hem echter na een tijdje op de slavenmarkt. De halve Surinaamse intelligentsia meldde zich met dezelfde ambitie bij bevelhebber Desi Bouterse. ‘Bevel’ haalde velen van hen naar zich toe, maar ze eindigden meestal als balling in Nederland, omdat ze te veel aan zijn kop zeurden. Er is er maar één de baas en dat ben jij. Technocraten moeten netjes binnen de door jou aangegeven lijntjes kleuren. Zo hebben Pinochet in Chili en de Braziliaanse militaire dictatuur van de jaren 60 en 70 veel plezier gehad van technocratisch ingestelde medestanders.

Met deze handleiding kun je een heel eind komen. Er is echter één probleem, waarop de volkomen couppleger nog geen behoorlijk antwoord heeft: de informatie- en communicatietechnologie. Internet is heel moeilijk uit te schakelen en dat haalt het beginsel ‘monopoliseer elke communicatie’ onderuit. Whizzkids en hackers zijn daarom in jouw gelederen minstens zo belangrijk als officieren. Dat is wél duidelijk maar waarschijnlijk niet afdoende.

Dan is er nog een probleem. Je wilt op den duur wel van de macht af, maar niet van je hoofd. Het is weinig dictators gegeven zich voor een rustige oude dag met hun miljarden terug te trekken. Denk aan Bouterse die buiten Suriname altijd kan worden gearresteerd, omdat Interpol hem zoekt, of de bloeddorstige Argentijnse dictator Videla die uiteindelijk toch voor de rechter kwam. Je bent gewaarschuwd – en kom dan later niet klagen.