Onbegrip over vonnis zwarte rechter

Rechter Thokozile Masipa liet zich in haar oordeel niet van de wijs brengen door de opinie van de straat.

Oscar Pistorius vanmorgen bij aankomst in de rechtszaal in Pretoria Foto AFP

Als Oscar Pistorius Reeva Steenkamp niet vermoordde, wie dan wel? Met die vraag blijft Zuid-Afrika achter nadat rechter Thokozile Masipa vandaag en gisteren vonniste dat ze de paralympisch kampioen niet schuldig acht aan moord maar aan een ongeluk, dood door schuld.

Ze veroordeelde hem ook wegens nalatigheid na het afvuren van een pistool in een restaurant. Maar ze sprak hem vrij voor twee andere aanklachten over verboden bezit van munitie en het afvuren van een pistool door het open dak van een auto. De twee dagen die het voorlezen van haar vonnis in beslag nam, leidden in Zuid-Afrika tot een explosie van ongemak en ongenoegen over onbeantwoorde vragen.

Rechter Masipa vervolgde vanochtend haar vonnis zonder terug te komen op die vragen, terwijl buiten op de stoep van haar rechtbank de rechtsgeleerden over haar heen buitelen. Niet alleen acht ze Zuid-Afrika’s gevallen sportheld Oscar Pistorius niet schuldig aan moord met voorbedachten rade. Al het aangevoerde bewijs overtuigt haar niet „voorbij de twijfel”. Ze oordeelt dat „hij duidelijk niet voorzag dat hij degene aan de andere kant van de toiletdeur zou doden, laat staan de overledene, aangezien hij er van overtuigd was dat ze in de slaapkamer was.”

Pardon? Geen opzet, geen dolus eventualis, de term uit het Romeins-Nederlandse recht die in Zuid-Afrika na de maanden van live-uitzendingen uit de rechtszaal bijna zo versleten raakte als ‘apartheid’. „Ik ben heel verbaasd”, zegt Riaan Louw, advocaat van een van de getuigen, Darren Fresco. „Ik was ervan overtuigd dat ze hem zou veroordelen voor moord. Iedereen kan toch voorzien dat een wapen een gevaarlijk ding is dat makkelijk iemand kan doden als je viermaal op een toiletdeur schiet. Het lijkt wel of ze niets van wapens snapt.”

De rechter legt haar argumenten onvoldoende uit, twittert James Grant, rechtenprofessor aan de Universiteit van Witwatersrand. Ze maakt een ‘error of law’. De grootste krant van Johannesburg, The Star, speculeert vanochtend op de voorpagina over de vraag of de hele rechtszaak over moet. „Als ik het niet begrijp, hoe kunnen de mensen op straat het dan begrijpen?”, vraagt collega-rechter Chris Greenland zich af.

Masipa houdt het op nalatigheid. Pistorius had in zijn paniek over een inbreker andere keuzes kunnen maken. Een waarschuwingsschot. Beveiliging bellen. Dat maakt hem schuldig aan culpable homicide, dood door schuld.

„Een fout, maar een eerlijke fout”, vat advocaat Mannie Wits het samen. Begin jaren negentig was hij nog mentor van rechter Thokozili Masipa, de tweede zwarte vrouw in heel Zuid-Afrika die ooit tot rechter werd benoemd. „In Zuid-Afrika heb je twee dingen nodig voor een veroordeling tot moord: je hebt geen wettige reden om te schieten, en er op moet sprake zijn van dolus, van opzet. Pistorius heeft vanaf het begin gezegd dat hij dacht dat het om een inbreker ging, dat noemen wij putative private defense, zelfverdediging, en als je dat kunt aantonen – en het lijkt erop dat de rechter dit heeft geaccepteerd – dan betekent dit dat je een eerlijke fout hebt gemaakt.”

Dat zijn de woorden van rechtsgeleerden. Maar de rechtszaak tegen Zuid-Afrika’s nieuwe held, in het post-Mandela tijdperk, moest genoegdoening geven aan het gevoel van Zuid-Afrikanen van gerechtigheid, van die ene held die voor de bijl ging. Ze kennen hier al genoeg voorbeelden van grote namen die de dans ontsprongen.

Zo was er Jacob Zuma, die ontsnapte aan een veroordeling van een hiv-positieve vrouw en vervolgens president werd. En zijn financieel adviseur, die weliswaar tot 15 jaar cel werd veroordeeld voor het omkopen van Zuma, maar later werd vrijgelaten „op medische gronden”, en die nu dagelijks te zien is op de golfbaan. Er er was Winnie Mandela, verdacht van de moord op Stompie Seipei en corruptie, die daarvoor ook nooit is gestraft.

„Als je een vrouw vermoordt, vermoordt je een natie”, zingen de vrouwen van de ANC-vrouwenliga voor de rechtbank. „Er worden te veel vrouwen misbruikt in dit land”, zegt Phineas Sithole. „De rechter moet actie ondernemen, niemand staat boven de wet.”

Oscar Pistorius wordt politiek. Aan de overkant staan de rode baretten van de oppositie hun hoofden te schudden. „Moet je ze nu eens zien, het ANC. Plots geven ze om de rechten van de vrouw, terwijl ze niks zeiden toen Zuma een vrouw misbruikte”, zegt Oupa Matamba, aanhanger van de Economische Vrijheidsstrijders.

Alle rechtsgeleerden achten uitgesloten dat Pistorius werd gespaard, vanwege zijn status. „Oh nee, Masipa staat hoog aangeschreven”, zegt advocaat Louw. „Ze doet haar werk zonder angst.” Een zwarte rechter die het leven van een blanke welgestelde beroemde Zuid-Afrikaan in haar handen heeft, is het bewijs van een veranderd Zuid-Afrika. „Het rechtssysteem werkt”, zegt Marieke Minnie, lid van de Pistorians-fanclub. Ze is wit en met een ondeugende glimlach geeft ze toe dat ze daar ooit wel eens anders over dacht.