It’s not the water, stupid!

Nog maar kort geleden leek het duidelijk. Het beroemde Larsen-B ijsplateau dat in 2002 in West-Antarctica afbrak werd van onderaf aangetast door opwarmend oceaanwater. Maar wetenschappers die de bodem waar het ijsplateau aan vastzat hebben onderzocht komen tot een andere conclusie in een gisteren verschenen onderzoek in het tijdschrift Science.

De samenvatting van de uitgever:

The Larsen-B Ice Shelf in Antarctica collapsed in 2002 because of a regional increase in surface temperature. This finding, reported by Rebesco et al., will surprise many who supposed that the shelf’s disintegration probably occurred because of thinning of the ice shelf and the resulting loss of support by the sea floor beneath it. The authors mapped the sea floor beneath the ice shelf before it fell apart, which revealed that the modern ice sheet grounding line was established around 12,000 years ago and has since remained unchanged. If the ice shelf did not collapse because of thinning from below, then it must have been caused by warming from above.

Het was volgens deze onderzoekers dus niet het water, maar de atmosfeer. Doordat het in de zomer van 2002 op het zuidelijk halfrond heel warm was, ontstonden meren in het ijsoppervlak. Toen die in de winter dichtvroren, en dus uitzetten, ontstond er spanning in het plateau. Het Amerikaanse National Snow and Ice Data Center heeft een uitgebreid verhaal over de ijsplateaus.

Als het gevaar inderdaad niet van onderen komt, maat van boven, zijn komende breuken gemakkelijker te herkennen. Volgens een van de auteurs van het onderzoek, Eugene Domack van de universiteit van South Florida, hoef je alleen maar te letten op de ijsmeren die met satellieten prima zichtbaar zijn. Als dat er veel zijn, groeit de kans dat het ijsplateau onstabiel wordt. Overigens zijn beide mechanismen werkzaam bij Antarctica:

It allows the science community to make clear two distinct mechanisms for ice shelf and ice sheet instability: undermelt and grounding line instability, and surface warming and hydrofracturing.

Volgens Domack neemt het aantal ijsmeren op Antarctica toe. Hij meent dat ook het Larsen-C ijsplateau tekenen van instabiliteit vertoont. Het afbreken van de plateaus heeft gevolgen voor het landijs. Dat schuift versneld richting zee, omdat de gletsjers niet meer worden tegengehouden (lees ook hier).

Al in 1978 schreef poolwetenschapper John Mercer: ‘One of the warning signs that a dangerous warming trend is under way in Antarctica will be the breakup of ice shelves on both coasts of the Antarctic Peninsula.’ Interessant artikel trouwens, uit een tijd dat bezorgde wetenschappers nog gewoon alarmistisch durfden te zijn (grapje).