EU tuchtigt Rusland opnieuw

Na enige aarzeling, deels door onderlinge verdeeldheid, straft de EU Rusland met nieuwe sancties. Het bestand in het oosten beklijft intussen.

Diplomatiek spel om sancties in Brussel

De tijd van uitstellen en afwachten is voorbij. Vanochtend heeft de EU dan toch nieuwe sancties ingesteld tegen Rusland. Eigenlijk had dat begin deze week al moeten gebeuren. Maar op het laatste moment werd besloten de sancties toch nog even uit te stellen. De vrijdag ervoor waren Rusland, Oekraïne en de separatisten tot een staakt-het-vuren gekomen. Sommige EU-landen wilden tijd om het bestand een kans te geven.

Met de sancties laat de EU opnieuw zien dat zij bereid is om pijnlijke strafmaatregelen op te leggen aan Rusland voor zijn destabiliserende acties in Oekraïne. Ook als die maatregelen EU-landen zélf ook pijn doen. Economen van Rabobank stelden gisteren dat de wederzijdse handelsboycotten „een steeds nadrukkelijker risico vormen” voor het herstel in Europa. Ook Nederland „ondervindt daar hinder van”.

Sinds maandag, toen EU-leiders aankondigden dat ze het eens waren geworden over nieuwe sancties maar nog even zouden wachten met het invoeren daarvan, hebben EU-leiders dagelijks intensief overleg gevoerd.

Een aantal Europese landen, waaronder Slowakije, Tsjechië, Finland, Italië, Oostenrijk, Hongarije en in mindere mate ook Cyprus, toonde zich kritisch over de nieuwe strafmaatregelen. Ten eerste zouden die op een ongepast moment komen: vlak nadat er een staakt-het-vuren was bereikt. Maar de landen zeiden ook te vrezen voor een verdere escalatie van het conflict tussen Rusland en de EU. Als het economische pressiemiddel uiteindelijk niet blijkt te werken, moet er dan straks oorlog gevoerd worden?

Op de achtergrond speelt dat sommige landen innige politieke en vooral economische betrekkingen hebben met Rusland. Landen als Finland vrezen oprecht voor de economische consequenties van een echte handelsoorlog, die steeds naderbij komt.

Er zijn sterke aanwijzingen dat sommige EU-landen meer lijden onder het handelsconflict dan andere lidstaten. Dat ondermijnt de eensgezindheid. Toen de vorige sancties werden ingesteld bezwoeren EU-leiders dat de pijn eerlijk verdeeld zou worden over alle lidstaten. En dat Rusland uiteindelijk meer zou lijden onder de sancties dan Europa zelf. Bij beide claims worden nu vraagtekens geplaatst.

De grote EU-landen, met uitzondering van Italië, waren niettemin vastberaden om de sancties door te zetten en de druk op Rusland hoog te houden. De Duitse bondskanselier Merkel stelde woensdag tegenover de Bondsdag dat Rusland zich „niet voldoende” inspande om het vredesplan te laten slagen. En dus moesten de sancties er komen. Schijnbaar heeft Merkel er onvoldoende vertrouwen in dat Poetin doet wat hij belooft. Veelzeggend was dat het besluit uiteindelijk gisteren werd afgehamerd in een videoconferentie tussen Merkel, de Franse president Hollande, de Italiaanse premier Renzi, de Britse premier Cameron en EU-president Herman Van Rompuy.

Als compromis werd besloten om de sancties eind deze maand nog eens te evalueren. De EU-lidstaten mogen dan voorstellen indienen om de sancties „aan te passen, op te schorten, of in zijn geheel in te trekken”. Maar een voorstel is nog geen wijziging. Dat toont de macht van de grote landen, met name Duitsland.

Wapenstilstand in Oekraïne houdt stand

Het staakt-het-vuren in het oosten van Oekraïne houdt tot nu toe boven verwachting stand, al zijn er ettelijke schendingen geweest bij de belangrijke steden Donetsk en Marioepol. Ook zijn er inmiddels uitwisselingen van honderden gevangenen geweest. Dit was een van de twaalf punten in het akkoord dat Oekraïne, de pro-Russische rebellen en Rusland vorige week in de Wit-Russische hoofdstad Minsk bereikten.

Russische troepen hebben zich, volgens Oekraïense bronnen, voor 70 procent teruggetrokken. De NAVO meldde echter gisteren vanuit Brussel dat er nog zo’n 1.000 Russische militairen in Oekraïne zijn achtergebleven. Nog eens 20.000 man zou vlak bij de grens staan. Moskou heeft altijd tegengesproken dat het direct betrokken was bij het conflict.

De Russen reageerden gisteren al gepikeerd op de nieuwe sancties. Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken zei dat Moskou zelf ook nieuwe strafmaatregelen tegen de EU zal afkondigen. Maar een zegsman van het Kremlin bevestigde tegen het persbureau Interfax dat Moskou zich ondanks de opstelling van de EU zal blijven inzetten voor de uitvoering van het vredesakkoord.

Woensdag had de Oekraïense president Porosjenko al duidelijk gemaakt dat het hem menens is met het vredesplan. Hij zei dat de omstreden gebieden in het oosten van het land meer autonomie zullen krijgen. Ook zullen er, zoals overeengekomen in Minsk, lokale verkiezingen worden gehouden. „We zullen waarschijnlijk niet erg gelukkig zijn met de afgevaardigden die worden gekozen”, zei hij. „Maar verkiezingen zijn beter dan automatisch geweervuur”. Volgende week al denkt de president een wetsvoorstel over „een bijzondere status” in te dienen bij het parlement in Kiev.

In een vergaande federalisering van Oekraïne, zoals bepleit door president Poetin, ziet de Oekraïense regering niets. „Oekraïne zal geen concessies doen inzake zijn territoriale integriteit”, zei Porosjenko. Hij voelt de hete adem in zijn nek van radicale nationalistische leiders, die een groot deel van de gevechten tegen de rebellen voor hun rekening hebben genomen.

Meer autonomie zal de pro-Russische rebellen – en het Kremlin - naar verwachting niet tevreden stellen. Tegen Interfax zei Igor Plotnietski, leider van de door de opstandelingen uitgeroepen ‘Volksrepubliek Loehansk’, woensdag dat er niet valt te tornen aan de onafhankelijkheidsverklaring van de rebellen. „Een weg terug is er niet.”

President Poetin zelf heeft zich tot dusverre niet geestdriftig over het akkoord van Minsk uitgelaten. Wel haalde hij gisteren uit naar de NAVO, die de crisis in Oekraïne aan zou grijpen om zichzelf „nieuw leven in te blazen”. Premier Medvedev verklaarde echter op zijn beurt dat Rusland zich wil inzetten voor een vreedzame oplossing van het conflict.