219 meisjes zijn nog niet terug

‘#Bring Back Our Girls‘ was de hashtag als reactie op de ontvoering van 276 meisjes door Boko Haram. De meesten zijn nog altijd spoorloos. En Boko Haram groeit, dankzij corruptie in het leger.

Betogers demonstreren in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja. Ze eisen de terugkeer van de nog altijd ontvoerde meisjes. Er zijn inmiddels 150 dagen verstreken sinds de ontvoering door Boko Haram. Foto Reuters

De muren van de Sint Theresakerk in Madalla bleven rechtop staan toen een zelfmoordenaar van Boko Haram in 2011 een bom tot ontploffing bracht tijdens een kerstviering. 37 gelovigen werden gedood. Hun hagelwitte graven, het kleinste voor een baby van 5 maanden, liggen pal naast de herbouwde kerk. Er is politiebewaking.

Zo blijven de gelovigen in Madalla, vijftig kilometer buiten de Nigeriaanse hoofdstad Abuja, gevrijwaard van nieuwe aanvallen. Maar elders in Nigeria slaat Boko Haram harder toe dan ooit. Dit jaar zijn al meer dan 2.000 mensen gedood bij aanslagen in het overwegend islamitische noorden van het land, waar de noodtoestand geldt.

In het noordoosten, de regio tegen buurland Kameroen aan, is Boko Haram nu begonnen met een heus grondoffensief. De strijders lijken de vestiging van een kalifaat te ambiëren, zoals de terreurgroep IS in Irak en Syrië heeft uitgeroepen. Ze hebben al een handvol dorpen en stadjes ingenomen. Er zijn berichten over desertie van regeringssoldaten. Het leger beperkt zich tot luchtaanvallen

Tussen Madalla en Abuja zijn wegversperringen opgeworpen. In de hoofdstad vielen dit voorjaar tientallen doden bij aanslagen op markten en busstations. Restaurants houden de deuren gesloten uit angst voor nieuwe bommen.

Op een stukje groen gras tussen snelwegen voor het Hiltonhotel demonstreert iedere dag een handjevol moeders en studenten. ‘#Bringbackourgirls’, staat op een spandoek. In april ontvoerde Boko Haram 276 meisjes uit een school in Chibok, een stadje in het noordoosten. 219 van hen zijn nog steeds spoorloos.

„Niemand maakt zich zorgen om hen”, zegt Gloria Aneyo, moeder van één van de ontvoerde meisjes. „De meeste Nigerianen zien Boko Haram als een probleem dat hen niet aangaat. Ze denken: ‘Laat die islamitische bewoners van het noordoosten het maar met elkaar uitvechten.’”

Laatste levensdag

In plaats van dat ze mogen rekenen op sympathie, krijgen de demonstranten voor het Hilton het verwijt dat ze president Goodluck Jonathan ondermijnen met hun acties. Jonathan, afkomstig uit het overwegend christelijke zuiden, wil zich volgend jaar laten herverkiezen. Zijn aanhangers beschuldigen oppositiepolitici en de betogers voor het Hilton er zelfs van achter de ontvoering te zitten.

Journalist Sani Tukur van het dagblad Premium Times waagt dagelijks zijn leven om vanuit het noordoosten te berichten. „Iedereen staat er ’s ochtends op met de instelling dat dit zijn laatste levensdag wordt”, vertelt hij in Abuja. „De bewoners zitten klem tussen leger en Boko Haram. Eerst vallen de terroristen hun dorpen aan en roven alles leeg. Dan komen de militairen en zeggen: ‘Als jullie ons niet vertellen waar ze zijn, vermoorden we jullie.’”

Armoede en werkloosheid in het noorden spelen Boko Haram in de kaart. Maar de belangrijkste reden voor de groei van Boko Haram is paradoxaal genoeg het leger.

Misdragingen

Regelmatig wordt melding gemaakt van misdragingen door soldaten. Een dieptepunt was in maart toen Boko Haram een gevangenis in Maiduguri aanviel en honderen gevangenen wist te bevrijden. Uit pure wraak richtten soldaten een bloedbad aan in de straten van Maiduguri. Zeshonderd mensen werden gedood.

Er is nog een verklaring waarom het leger er niet in slaagt Boko Haram in te dammen. Dat is corruptie. Tot 1999 maakten militairen de dienst uit Nigeria, en nog steeds hebben de strijdkrachten grote invloed, bijvoorbeeld bij de verdeling van de miljardeninkomsten uit de oliewinning. Maar voetsoldaten klagen dat ze geen goede wapens krijgen. Er is wel geld voor defensie, maar het meeste blijft aan de strijkstok hangen.

„De geldkraan voor het leger staat open in de hoofdstad, maar slechts een klein deel komt in het strijdgebied terecht”, zegt een Westerse diplomaat in Abuja. „Daardoor is het leger onvoldoende bewapend, slecht gemotiveerd en slaan soldaten aan het muiten. Zo kan Boko Haram haar activiteiten steeds verder uitbreiden. Het probleem is de corruptie.”

Tot dusver heeft de regering van president Jonathan drie keer in het geheim met Boko Haram onderhandeld. Vermoedelijk alle drie de keren moest de president het overleg staken onder druk van het leger. Boko Haram bood aan om de gekidnapte meisjes te ruilen voor door het leger gearresteerde familieleden van Boko Haram-strijders. „Er was een moment dat Boko Haram de meisjes binnen enkele uren zou vrijlaten, maar het leger weigerde medewerking. En het ontbreekt Jonathan aan macht om tegen het leger in te gaan”, zegt journalist Tukur.

De diplomaat bevestigt die lezing. „Jonathan kan het leger niet zuiveren om het rottingsproces te stoppen. Hij zou een speciale antiterreureenheid moeten opzetten met Britse en Amerikaanse experts. Maar er bestaat verzet in het leger tegen buitenlandse pottenkijkers.”