Turkije onmisbaar voor VS, maar extra kwetsbaar

Enige coalitiegenoot van Amerika in de regio loopt veel risico als het meestrijdt tegen IS. De jihadisten gijzelen 49 Turken.

Turkije is onmisbaar in de strijd tegen de Islamitische Staat in Irak en Syrië. Daarom doet de Amerikaanse regering verwoede pogingen de Turkse regering over te halen zich aan te sluiten bij de internationale coalitie tegen de Islamitische Staat (IS).

Tijdens de NAVO-top in Wales vorige week sprak de Amerikaanse president Obama lang met de Turkse president Erdogan. Maandag was de Amerikaanse minister van Defensie Hagel op bezoek in Ankara. Maar de Turken zijn erg terughoudend zich vol in de strijd te storten. Waarom?

1 Ligging

Als enige land in de ‘kerncoalitie’ grenst Turkije aan Syrië (910 km) en Irak (384 km). Een perfecte uitvalsbasis voor aanvallen, verkenningsvluchten, bevoorrading. Maar het maakt Turkije kwetsbaar voor aanslagen. Vorig jaar vielen er 51 doden toen in grensstad Reyhanli autobommen afgingen. Onduidelijk is of of extremistische rebellen verantwoordelijk waren, of president Assad. In propagandafilms dreigt IS al Istanbul te ‘bevrijden’. Het maakt Turkije in het openbaar de meest onwillige binnen de ‘coalitie van de bereidwilligen’. Erdogan spreekt liever van een ‘alliantie’.

2 Gegijzelden

Toen strijders van IS in juni onverwachts de Noord-Iraakse stad Mosul innamen, gijzelden ze 49 medewerkers van het Turkse consulaat. Onder hen drie kinderen en de consul. Het is onduidelijk hoe het met ze gaat, Turkse media mogen er niet over berichten. Voor zover bekend zijn al vijf pogingen mislukt om ze via onderhandelingen vrij te krijgen. Als Turkije IS aanvalt worden de 49 gegijzelden mogelijk vermoord. Erdogan zou tegen Obama hebben gezegd dat „we niet willen dat onze gegijzelden worden vermoord zoals jullie journalisten”.

3 Slapende cellen

Turkije vangt sinds het begin van de burgeroorlog in Syrië in 2011 ruimhartig vluchtelingen op. Er zijn 843.779 geregistreerde vluchtelingen en zo’ 450.000 ongeregistreerde. Onder hen kunnen ook IS-sympathisanten zijn, die actief worden zodra Turkije IS aanvalt. Dat geldt ook voor Turken die zich bij IS aansloten. Doordat Turkije de Syrische rebellen steunt, lang de voorlopers van IS, konden die zich binnen Turkije organiseren.

4 Ideologie

Onder premier Erdogan ging religie een grote rol spelen in het buitenlandbeleid. Na de Arabische Lente steunde Turkije onderdrukte sunnieten die in opstand kwamen. Dus stond Turkije lang oogluikend toe dat geld en wapens voor IS de Turks-Syrische grens over werden gesmokkeld. En IS vocht tegen de Koerden. Het VS-verzoek dwingt de regering zich expliciet uit te spreken tegen IS. Tot nu heeft Erdogan, die van ‘terrorist’ spreekt als het om binnenlandse tegenstanders gaat, IS nog geen ‘terroristen’ genoemd. Erkennen dat hij fout zat en de ogen heeft gesloten voor het radicalisme van IS, bevestigt het gelijk van zijn tegenstanders dat politiek bedrijven op basis van de islam gevaarlijk is.

5 Wapens sturen

De VS willen geen troepen sturen naar Irak, wel Koerdische strijders en Iraakse militairen trainen en bewapenen. Dat tast de machtsbalans in Irakaan, ten nadele van de sunnitische minderheid. Daarbij strijdt het Turkse leger al 30 jaar met de Koerdische guerrillabeweging PKK. Sinds 2012 is er in Turkije een wapenstilstand, maar de geoefende PKK-milities springen wel bij in Irak en Syrië. Turkije vreest dat bewapenen van Koerden in Irak en Syrië onderhandelingen met de Koerden in Turkije zal bemoeilijken.

6 Grens sluiten

De NAVO erkent dat Turkije in een lastig parket zit, maar vindt dat Turkije zeker één ding kan doen: de grenzen sluiten. De meeste jihadgangers reizen via Turkije naar Syrië – consequentie van de Turkse steun aan de oppositie. Dankzij de lange, poreuze grens kunnen opstandelingen onder wie jihadisten uitwijken naar Turkije om op krachten te komen, zich te organiseren en terug te gaan. Turkije heeft de grenscontroles al verscherpt. En het stelde een lijst op met 6.000 namen van mensen die het land niet in mogen. In de eerste helft van 2014 zijn ruim 800 verdachten uitgezet die werden verdacht van jihadistische activiteiten. In die periode steeg de export vanuit Turkije naar door jihadisten beheerst gebied in Syrië met 57 procent. Het gaat voornamelijk om voertuigen en onderdelen. Dicht zit de grens dus zeker niet.