Zwak, zielloos en zoekend Oranje

Aan bondscoach Hiddink kleeft het aura van alwetende, maar ook in Praag schuttert Nederland.

Terwijl de Tsjechen hun 2-1 overwinning vieren, betreurt Daryl Janmaat de fout waarmee hij in de slotseconden de nederlaag van Nederland inleidde. Foto AFP

„Verrast”, ja, dat was hij zeker. Blij verrast? „Gewoon verrast”.

De Tsjechische bondscoach Pavel Vrba bespaarde zijn eminente Nederlandse ambtgenoot een trap na door zijn genoegen over de Hollandse tactiek niet met de buitenwereld te delen. Maar het geluk was gisteravond van zijn brede hoofd te scheppen. Zoals de wedstrijd zich ontwikkelde, met de 1-0 voorsprong voor Tsjechië en de wissel bij Nederland nog voor rust, wist hij al gauw dat hij met een zoekend, twijfelend Oranje te maken had. Vrba: „Dat Nederland terug zou vallen op het WK-systeem had ik niet verwacht.”

Terwijl de Tsjechische fans zingend de Generali Arena verlieten, nam Guus Hiddink kort na Vrba plaats in de bedompte persruimte. Zijn Oranje, wat nog lang niet aanvoelt als ‘zijn’ Oranje, had zojuist met 2-1 verloren in een ontknoping waar hij „witheet” over was. Hij had een half uur nodig gehad om de woede over de knullige late tegentreffer iets te laten zakken.

Daarmee verlegde hij de aandacht naar het falen van Daryl Janmaat in blessuretijd. En waarom ook niet. Hiddinks openingszetten met het Nederlands elftal richting het EK 2016 mogen dramatisch genoemd worden na de kolossale fout van de rechtsback, het misplaatst terugkoppen op doelman Jasper Cillessen met noodlottige afloop. Maar een anti-climax was het zeker niet. Rampspoed hing in de lucht tijdens deze gedoemde opening van de kwalificatiereeks. Het was alsof de dubbelzinnigheid van Hiddink over de te volgen koers volledig vat had gekregen op het team.

Wittebroodsweken waren het toch al niet na het verlies van Italië, de oefeninterland waar Oranje vorige week binnen tien minuten met tien man stond. Twee keer achter elkaar verloren, Wesley Sneijder kon zich gisteravond niet herinneren wanneer dat voor het laatst was gebeurd. Nog niet zo lang geleden, op het EK 2012. „Genant? Daar kan ik me wel in vinden”, zei Sneijder bij de NOS.„Er gaan harde woorden vallen”, voorspelde hij.

Angst

Na het gekrakeel over het systeem lijkt verder gemorrel – lees: aanpassing aan de opponent – uitgesloten. „Dit is een les geweest om het in het vervolg te doen zoals we het helemaal willen”, zei Hiddink na afloop cryptisch. Daarmee gaf hij impliciet blijk van zijn worsteling met de strijdwijze. De radeloosheid nabij. Vanaf nu maar weer 4-3-3? „Ik ben nu een beetje te ‘heet’ om nu allerlei conclusies te trekken.”

De tactiek was dus gisteravond in Praag vanaf de aftrap een behoudende, met angst voor een valse kwalificatiestart als raadgever. De richtingenstrijd na de kansloze nederlaag in Bari tegen Italië openbaarde zich in Praag. Twijfel in het hoofd van Hiddink, zelfs in de boezem van de technische staf waar assistent-trainer Danny Blind over het erfgoed van Van Gaal waakt. En in de spelersgroep schuurt het onwennig, alsof er nooit een derde plek op het WK is geweest. Pijnlijk.

De keuze viel gisteren, alles optellend en aftrekkend, op vijf verdedigers. De WK-variant dus, maar dan zonder de geblesseerde uitblinkers van destijds, te weten Arjen Robben voorin en Ron Vlaar achterin. Beide zijn geblesseerd. Met Robben had Hiddink het wel aangedurfd om met drie aanvallers de backs van Tsjechië terug te duwen. „Die is zo dominant.” Maar Robben was er niet. En dus werden de gevaarlijk opkomende Tsjechische backs opgewacht door de Nederlandse backs. Omdat de flankspelers van Tsjechië dan naar binnen trekken, vond Hiddink het wijs drie mannen centraal achterin te zetten. Oude zekerheden voor een zwakke defensie.

In de weerbarstige praktijk klopte er allemaal weinig van. Verdedigend niet, aanvallend niet. „Daar zijn we niet optimistisch over”, treurde Hiddink. Nederland speelde zielloos, en benutte het aanvankelijke overtal achterin alleen om de ideeënloze opbouw over meer schakels te verdelen. Tik, tik, tik, schuif. Op het middenveld had Georginio Wijnaldum ruzie met de bal en Sneijder vond pas na de tactische omzetting nu en dan risicovol de weg naar voren, met gevaarlijk balverlies als keerzijde. Onderwijl had Robin van Persie weer eens zo’n avond dat hij amper in het spel werd betrokken.

Wijsgeer

Aan de 67-jarige Hiddink kleeft toch het aura van alwetende, maar de status van onfeilbare wijsgeer is hij in de paar weken na zijn terugkeer in Nederlandse dienst kwijt. Wat doet dit alles met de geloofwaardigheid? Die van Hiddink kan tegen een stootje. Maar toch: de internationals waren op het WK zo onder de indruk geweest van de voorspellende gaven van voorganger Louis van Gaal. „Alles wat hij zegt komt uit” zeiden ze, om het even wie je het vroeg. Als Van Gaal op het WK eens tijdens de wedstrijd van tactiek wisselde, werd er gewonnen.

Na tien dagen op pad met Hiddink, de man met de wat lossere aanpak, is weinig meer wat het was. Vooralsnog komt alleen uit wat Hiddink bij herhaling zegt over jonge spelers die „timide” zijn, verdedigers die ondanks een WK gespeeld te hebben „het gevaar niet ruiken” en domme dingen doen. Joël Veltmans onzuivere passing die indirect de aanzet gaf tot de 1-0 van Tsjechië. Zo zette de Ajacied zijn eigen vroege wissel in werking. Aanvaller Luciano Narsingh viel in en het iets toonbaardere Oranje kwam na rust op gelijke hoogte via Stefan de Vrij.

Van Gaal zette zijn stempel twee jaar geleden in de eerste kwalificatiewedstrijd tegen Turkije, toen een jonge groep profvoetballers een nieuw tijdperk inluidde. Zijn beoogde en verrassende keuze op rechtsachter, Janmaat, doorstond de vuurdoop destijds nauwelijks, maar dat bleef toen zonder gevolgen. Dat die Janmaat nu de opvolger van Van Gaal met een blunder op achterstand zet in de kwalificatiepoule, is mild ironisch.

Wat moet je zeggen tegen zo iemand? „Het was mijn fout”, constateerde Janmaat schuldbewust. De rest is Hiddinks verantwoordelijkheid.