Welke oorlog wil Obama voeren?

Amerikaanse president spreekt zijn volk toe over zijn strategie tegen de Islamitische Staat.

Welke Barack Obama zal vannacht om drie uur Nederlandse tijd de Amerikaanse bevolking toespreken? Wordt het de Obama die niet militair wil ingrijpen „puur omdat er ergens op de wereld een probleem is”, of de Obama die de Islamitische Staat een „kanker” noemt, die „moet worden uitgeroeid voor hij uitzaait”?

Als president Obama zijn bevolking rechtstreeks toespreekt is er iets groots aan de hand. Deze tiende toespraak zal gaan over zijn strategie tegen IS. Obama werd hiertoe min of meer gedwongen nadat hij vorige week tijdens een persconferentie zei: „Ik wil het paard niet achter de wagen spannen. We hebben nog geen strategie.”

Dat citaat bracht hem in het defensief, al was het uit zijn verband getrokken. Want Obama doelde vooral op het gebrek aan internationale samenwerking. Sinds de onthoofding van de Amerikaanse journalisten James Foley en Steven Sotloff in Syrië willen de meeste Amerikanen actie tegen IS.

Ook het Congres steunt militair ingrijpen. Dat was vorig jaar, toen hij hetzelfde in Syrië wilde doen, anders. Toen was Obama volgens zijn Republikeinse critici een interventionist, nu verwijten ze Obama dat hij een twijfelaar is. Het achtervolgt Obama dat hij meteen na zijn persconferentie over James Foley ging golfen (hij had vakantie). Onhandig, erkende hij dit weekend.

Vannacht moet Obama doen wat hij tot nu toe naliet: een coherente visie op de Islamitische Staat in Syrië en Irak formuleren. De ene keer nuanceert hij de beweging, de andere keer onderstreept hij het gevaar.

Het weerspiegelt Obama’s ambivalentie over de rol van Amerika in de wereld. Het einde van de oorlogen in Irak en Afghanistan ziet hij als een grote verdienste: hij verlost Amerika van een decennium van oorlog. Hij noemde Irak „soeverein en stabiel”, hoewel ook hij wist dat de Iraakse regering de sektarische tegenstellingen vergrootte.

Tegelijk vindt hij dat ingrijpen bij grote humanitaire drama’s moet. Daarom begon hij vorige maand met luchtaanvallen op IS-doelen in Irak. Vannacht moet duidelijk worden waar hij de grens trekt, en hoe groot de Amerikaanse interventie in Irak en Syrië wordt. Het zwalkende beleid van de laatste maanden duidt op een diepe aarzeling om opnieuw een uitzichtloos conflict ingetrokken te worden.

Obama heeft gisteren tegen Congresleden gezegd dat hij bereid is tot luchtaanvallen tegen IS in Syrië, meldt de The New York Times vandaag. Obama en minister John Kerry van Buitenlandse Zaken zoeken daarbij naar internationale partners om IS te verslaan. Bondgenoten aarzelen om zich na de Irak-oorlog weer in een ‘coalition of the willing’ te verenigen, maar Obama heeft al steun van negen landen, waaronder Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland. Kerry zal deze week in het Midden-Oosten proberen landen mee te krijgen.

Het militaire plan is nog vaag – ook of er weer troepen gestuurd gaan worden. Het Witte Huis lekte afgelopen weekend dat Obama een strijdplan van drie fases voor zich ziet. De eerste fase is al begonnen: luchtaanvallen op IS-doelen in Irak. De aanvallen zijn volgens het Pentagon redelijk succesvol geweest: ze hebben de opmars van IS grotendeels gestuit, maar vormen geen fundamenteel gevaar voor IS.

De tweede fase moet binnenkort beginnen. Obama wil het Iraakse en Koerdische leger en sommige sunnitische groepen bewapenen en trainen. Een nieuwe Iraakse regering, die afgelopen maandag rond kwam, was een voorwaarde.

De derde fase is nog vaag: Obama wil IS militair vernietigen in Syrië. Dat wordt een proces van lange adem, waarschijnlijk langer dan zijn presidentschap. Onduidelijk is of hij dit met grondtroepen wil bereiken, via Syrische rebellen, of met luchtaanvallen. Zet Obama grondtroepen in, dan zet hij de steun in eigen land op het spel.

Obama heeft krediet van zijn bevolking gekregen omdat hij brak met de interventiepolitiek van George W. Bush. Nu dwingt de Islamitische Staat hem stelling te nemen, en mogelijk een nieuwe oorlog te beginnen. Obama moet daarvoor zijn visie op Amerika’s rol in de wereld helder hebben.