Schoonheid als strategie in waterfilm

Water ziet er niet altijd uit als water. Soms kolkt en tolt het als een aswolk. Of als de vloedlijn van een vreemde planeet waar de zee uit zand bestaat en de schuimkoppen van de golven als bruine draken op je af komen stormen.

Dat is het water dat documentairemaker Jennifer Baichwal en fotograaf Edward Burtynsky bijvoorbeeld filmden bij de Xialangdidam in China. Soms ziet water eruit als een boom. En als je nog iets verder uitzoomt als een boom die dood in de woestijn ligt. Een fossiel. We zien geen water, maar wat water was, en waar water was, als we meevliegen met de helikopter die de uitgedroogde Coloradorivier in Californië in beeld brengt.

Het zijn zomaar twee beelden uit Watermark. De foto’s van Burtynsky zijn bekend: hij maakt immense afbeeldingen van landschappen, zowel natuurlijk als industrieel, vaak in vogelvluchtperspectief, waardoor er een interessante spanning ontstaat tussen schaal en detail, tussen esthetiek en betekenis. Groter dan het filmdoek kan het bijna niet, dus is het niet verwonderlijk dat hij, nadat Baichwal met Manufactured Landscapes (2006) een film óver zijn werk maakte, nu inging op haar uitnodiging om samen een film te maken. Het bioscoopdoek is de beste museummuur die hij zich kon wensen.

De foto’s van de Coloradodelta die hij voor National Geographic maakte vormden daarbij het uitgangspunt. Over water moest het gaan. Het water dat we voor lief nemen, maar dat wordt verhandeld, vergiftigd en verspild. Die boodschap zit duidelijk herkenbaar in de film. Watermark laat je dingen zien over de manier waarop alles in de wereld verpatst wordt, ook onze levensbron, waar je liever niet aan wilt denken als je de kraan laat lopen tijdens het tanden poetsen. Het is dan ook een belangrijke film.

Er zijn veel manieren om de verrotting van de wereld te filmen en schoonheid is er een van. Het is een artistieke strategie. Het is een manier om mensen te laten kijken. Eerst zien ze de schoonheid en dan het verval. Schoonheid is ook een manier om mensen lang te laten kijken. Beelden van ellende hebben we al genoeg gezien. Maar in iets wat mooi is willen we wel even verpozen. Het risico bestaat daardoor dat de politieke boodschap van Watermark over het hoofd wordt gezien. Of op een afstandje blijft. Deze film is bewustzijnsverruimend in al z’n grandeur. Niet per se bewustzijnsveranderend.