Psyche van een vedette fijnzinnig ontleed

Maria (Juliette Binoche) trekt met haar assistentValentine (Kristen Stewart) de Zwitserse Alpen in om te repeteren voor een rol.

De Franse filmmaker Olivier Assayas en actrice Juliette Binoche kennen elkaar al heel lang. Aan het begin van zijn loopbaan schreef Assayas samen met André Téchiné Rendez-vous (1985) waarin een gedenkwaardige rol was weggelegd voor de jonge Binoche; haar doorbraak. Ze werkten daarna pas weer samen in Assayas’ L’heure d’été (2008). In die ensemblefilm maakte Binoche echter onderdeel uit van een grote groep acteurs, waarna zij hem vroeg of hij speciaal voor haar iets kon schrijven. Het iets te lange maar boeiende resultaat is Clouds of Sils Maria, een film over acteren, imago’s, ego’s, de hedendaagse beroemdhedencultuur, jeugd en ouder worden.

Het verhaal draait om gelauwerd actrice Maria Enders (Binoche), die samen met haar persoonlijke assistent Valentine (mooie rol van Kristen Stewart) op weg is naar Zürich om namens de Fassbinder-achtige toneelschrijver Wilhelm Melchior een prijs in ontvangst te nemen. Onderweg vernemen ze dat Melchior net is overleden, waardoor de avond een eerbetoon wordt aan de schrijver aan wie de actrice haar carrière dankt. Twintig jaar eerder schitterde zij als twintigjarige in een van zijn toneelstukken, dat hij zelf ook verfilmde. Een andere regisseur wil het toneelstuk opnieuw opvoeren, maar dan met sterretje Jo-Ann Ellis (Chloë Grace Moretz) in de rol die Maria Enders beroemd maakte, en met Maria als bittere oudere vrouw die als een blok voor haar valt. Schoorvoetend accepteert Maria de rol die haar tegenstaat en slaat in de Zwitserse Alpen aan het repeteren met Valentine.

Alle rollen in Clouds of Sils Maria refereren aan elementen die ook in werkelijkheid aan de acteurs kleven. Zo verdedigt Valentine de superheldenfilms waarin Jo-Ann optreedt, blockbusters à la Twilight, de reeks die van Stewart een wereldster maakte. Het personage Jo-Ann lijkt deels geïnspireerd door Lindsey Lohan, het voormalig kindsterretje dat meer in het nieuws is door haar dronken strapatsen dan om haar acteerwerk. En Maria Enders doet sterk aan Binoche zelf denken, met haar nadruk op intuïtief acteren en haar typerende combinatie van serieusheid en schaterlach. Net als Maria deed Binoche af en toe een Hollywoodfilm, al grapt ze tegen Val dat ze het „beu is om altijd maar aan kabels voor green screens te hangen”.

Maria heeft krachtige standpunten over de personages in Melchiors stuk ontwikkeld en Assayas suggereert dat haar ideeën misschien wel te star zijn. Elke keer dat Valentine met treffende, alternatieve interpretaties komt, doet Maria deze af. Niet de jeugd is arrogant maar Maria, wier dedain voor blockbusters ook al haar onvermogen verraadt om onder de oppervlakte te kijken.

Clouds of Sils Maria, grotendeels op prachtige locaties gedraaid in Zwitserland, gaat over personages die niet kunnen ontsnappen aan hun publieke imago en aan de geesten uit hun verleden, of dat nu persoonlijke demonen zijn of films die voor immer beschikbaar zijn en blijven voor fans. Daarom is het misschien ook niet zo gek dat Assayas ook zo’n schim uit het verleden in zijn film opneemt, de bekraste maar fascinerende beelden die bergfilmpionier Arnold Fanck in 1924 in de Engadinvallei draaide. Hierin documenteerde Fanck de zogenaamde Slang van Maloja, waarbij wolken en mistflarden dreigend door de bergpas komen aanzetten. Een mysterieus, onverklaarbaar weerfenomeen dat voor Assayas symbool staat voor de mystiek rond acteren en acteurs.