Gevederde iconen vluchten voor het klimaat

Staten in de VS hebben hun state bird. Maar ze lopen gevaar door het klimaat. Van de ijsduiker in Minnesota tot de spotlijster in Mississippi. En zelfs de bald eagle, nationaal symbool.

Het hoge, scherpe gefluit van de Baltimore oriole was ooit overal te horen in Maryland. De Icterus galbula (baltimoretroepiaal in het Nederlands) werd dan ook uitgeroepen tot de officiële vogel van deze staat in het oosten van Amerika. Maar mogelijk nog deze eeuw verdwijnt de laatste oranje-zwarte oriole uit Maryland. De staat verliest zijn state bird.

Dat voorspellen onderzoekers van de National Audubon Society, een Amerikaanse natuurvereniging. Ruim de helft van de 588 vogelsoorten in Noord-Amerika die ze hebben bestudeerd „komt waarschijnlijk in de problemen”, aldus een gisteren verschenen rapport. In 2080 is het leefgebied van 314 soorten meer dan gehalveerd. En 126 daarvan verliezen zelfs al voor het midden van de eeuw de helft van hun leefgebied.

De oorzaak: klimaatverandering. De leefgebieden van de vogels verschuiven en worden kleiner. Tien Amerikaanse staten, plus het hoofdstedelijke district Washington, dreigen daardoor hun officiële vogel te verliezen, zegt Audubon.

Het zijn soorten die minder dan honderd jaar geleden nog veelvoorkomend waren, toen de traditie begon dat Amerikaanse staten een vogel kozen als symbool. Zo selecteerde New Mexico de roadrunner (renkoekoek) en kozen zeven staten voor de rode kardinaal, een zangvogel.

„Het is tijd om in actie te komen,” zei de directeur van Audubon, David Yamold, bij het verschijnen van de studie. Volgens hem baseert de vogelstudie zich op conservatieve schattingen van veranderingen in het Noord-Amerikaanse klimaat. „Audubon legt zich niet toe op angstaanjagende taal of het overschrijden van de wetenschap.”

Toch is het rapport wel erg stellig. Het negeert dat vogels mogelijk hun gedrag gaan aanpassen aan de temperatuurverschuivingen. Trekken ze hoger de bergen in? Blijven ze op hun plek maar veranderen ze hun dieet? En wat gebeurt er intussen in Midden- en Zuid-Amerika, waar veel soorten overwinteren?

Natuur is creatief

Hoe creatief de natuur is, laat het voorbeeld van de Nederlandse koolmees zien. Door klimaatverandering zijn er minder rupsen als de koolmees zijn jongen moet voeden. Maar doordat minder kuikentjes opgroeien hoeft in de winter het voedsel minder gedeeld te worden. Meer vogels overleven. De optelsom is dat het aantal koolmezen de afgelopen decennia niet achteruit is gegaan.

Klimaatverandering is onvoorspelbaar. Over veel onderwerpen bestaat weliswaar een redelijke mate van zekerheid, maar er komt ook nattevingerwerk bij kijken, voorspellingen en computermodellen. Zo hanteert het IPCC, het wetenschappelijk klimaatpanel van de Verenigde Naties, een stuk of zes verschillende scenario’s voor de temperatuurstijging. In het ergste scenario zijn de gevolgen dramatisch. Als het meevalt, kan de natuur zich gemakkelijker aanpassen.

Het IPCC beschrijft in zijn laatste rapportencyclus dat ecosystemen veranderen als gevolg van de opwarming van de aarde. Zeker als het gemiddeld meer dan twee graden Celsius warmer wordt, zullen de gevolgen groot zijn.

Aangezien de internationale onderhandelingen over het terugdringen van broeikasgassen die verantwoordelijk worden gehouden voor de opwarming zich moeizaam voortslepen, is er weinig reden om te verwachten dat het mee zal vallen.

Druk op Amerikaanse politici

De natuurbeschermers van Audubon roepen Amerikaanse vogelliefhebbers dan ook op om hun politieke vertegenwoordigers onder druk te zetten om klimaatverandering te keren. Dat zou moeten door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en duurzame energie te bevorderen.

President Obama is ervan overtuigd dat klimaatveranderingen een bedreiging vormt en een ook meerderheid van de Amerikanen is voor actie, blijkt uit peilingen. Maar het sluiten van kolengestookte elektriciteitscentrales blijft omstreden. Critici zeggen dat de energieprijzen zullen stijgen.

Niet alleen de officiële vogels van ruim een op de vijf staten dreigen te verdwijnen. Ook de nationale vogel, de bald eagle (Amerikaanse zeearend), staat onder druk, zegt Audubon. In 2080 heeft de grote roofvogel nog maar 26 procent van het huidige broedgebied. Wel kan klimaatverandering nieuwe gebieden openen.

Het gevleugelde icoon van de VS stond tot 2007 op de lijst van bedreigde diersoorten. In de twintigste eeuw werd de zeearend geraakt door het gebruik van pesticiden. De populatie van bald eagles herstelde na het verbod op het landbouwgif DDT. Maar nu bedreigt klimaatverandering hét symbool van Amerika.