MH17-ramp: ‘Ja, hij is verdwenen’

De Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft vandaag zijn eerste rapport gepresenteerd over de ramp in Oekraïne met de MH17.

Wrakstukken van de Boeing 777 werden in een gebied van tien bij vijf kilometer gevonden.Op de foto links talloze kleine gaten en deuken onder het linkerraam van de cockpit,rechts in detail de gaten en putvormige deuken. Foto’s Onderzoeksraad voor Veiligheid, bron DCA en AFP

Alles leek goed te gaan tijdens vlucht MH17 van Malaysia Airlines. De Boeing 777-200 was op 10.31 uur vertrokken van Schiphol naar Kuala Lumpur, met 283 passagiers en 15 bemanningsleden. Er waren geen technische mankementen aangetroffen in het toestel bij de voorafgaande vlucht. Het toestel was in april nog geïnspecteerd. De vierkoppige bemanning in de cockpit, twee piloten en twee aflossingspiloten, was gekwalificeerd en had voldoende ervaring. Beide gezagvoerders hadden meer dan 10.000 vlieguren gemaakt, waarvan ruim 7.000 in een Boeing 777.

Malaysia Airlines had een vluchtplan ingediend dat was goedgekeurd door alle betrokken luchtverkeersleiders. Ook die van het luchtruim boven het oorlogsgebied in Oekraïne. Het lagere luchtruim was weliswaar tijdelijk gesloten wegens de vijandelijkheden tussen separatisten en de Oekraïense strijdkrachten. De zogenoemde luchtruimbeperking was uitgevaardigd na het neerschieten van een Antonov vliegtuig eerder die week, op 14 juli. Maar vlucht MH17 vloog veel hoger, op ongeveer 10,058 kilometer hoogte, zoals afgesproken. De luchtverkeersleiding vroeg MH17 enkele minuten vóór de crash nóg hoger te gaan vliegen in verband met een ander toestel, ook een Boeing 777, dat van achteren naderde. Maar de bemanning zei dat dit niet mogelijk was. Daarop besloot de luchtverkeersleiding het andere toestel hoger te laten vliegen. Conclusie van de Onderzoeksraad voor Veiligheid vandaag, in zijn eerste rapport met voorlopige bevindingen naar de oorzaak van het neerstorten: „Op het moment van de crash bevond het vliegtuig zich in luchtruim zonder beperkingen, stond het onder controle van de luchtverkeersleiding, en vloog het langs de route en op de hoogte zoals geklaard door de verkeersleiding.”

Toen ging het mis. Om 13.20.03 uur wereldtijd stoppen de opnamen „abrupt” van zowel de cockpit voice recorder als de flight data recorder, de ‘zwarte dozen’ die in Engeland in ongeschonden staat konden worden en bestudeerd. Het toestel is volgens het rapport tijdens de vlucht „in stukken gebroken” nadat „een groot aantal objecten” het toestel met grote snelheid heeft „doorboord”. De Raad verklaart de toedracht uit het feit dat wrakstukken van het toestel „op veel plaatsen doorboord” zijn. De Raad spreekt zich niet uit over wat velen vermoeden: dat het toestel is geraakt door een raket van het zogenoemde Boek-installatiesysteem, bediend door separatisten of zelfs door Russische militairen, zoals gisteren ooggetuigen verklaarden voor de BBC-tv. De militairen bij de raketinstallatie zouden Russisch hebben gesproken. De wrakstukken van onder meer de cockpit bevatten veel gaten, met rondom vervormingen die lijken te bewijzen dat het toestel is doorboord „door voorwerpen met hoge energie”. Dat het toestel al in de lucht is „uiteengevallen” maken de onderzoekers op uit het feit dat de wrakstukken ver verspreid zijn gevonden.

Op de cockpit voice recorder staat het laatste half uur van de gesprekken van de bemanning. In de gesprekken, die in het rapport van de Onderzoeksraad niet woordelijk worden weergegeven en volgens de onderzoekers „op dit moment” nog onderwerp zijn van „uitgebreide analyse”, is geen aanwijzing dat „zich tijdens de vlucht iets abnormaals heeft voorgedaan”. Er zijn geen noodsignalen ontvangen.

Volgens de onderzoekers zijn de recorders niet gemanipuleerd. De laatste communicatie tussen toestel en de luchtverkeersleiding (Dnipro Radar, afgekort als DNP) laat zien dat er werd gesproken over de koers die MH17 zou volgen. Om 13:20:00 geeft de luchtverkeersleiding een wijziging door. Als er geen reactie meer volgt, neemt Dnipro contact op met de luchtverkeersleiding van het oostelijker gelegen Rostov, het volgende navigatiepunt voor de MH17. „Rostov, zien jullie de Malaysia door de radarrespons?” „Nee, het lijkt erop dat de indicatie uiteenvalt.” De verkeerstorens – het Oekraïense Dnipro en het Russische Rostov – spreken wat over en weer en concluderen dan: „En verder niets?” „Ja, hij is verdwenen.”

Voorzitter Tjibbe Joustra van de Onderzoeksraad stelt in een verklaring: „De crash met vlucht MH17 betekende een grote schok voor de samenleving en heeft veel vragen opgeroepen. De Onderzoeksraad voor Veiligheid wil voor de nabestaanden en de samenleving zo goed mogelijk vaststellen wat de oorzaak van de crash is geweest.”