Hebben ze in Iran een grotere hekel aan IS of aan de VS?

Iran voelt zich bedreigd door IS en stuurt militaire adviseurs naar Irak. Plotseling heeft het land een gemeenschappelijke vijand met de Verenigde Staten. Maar in Iran wordt ook gedacht dat IS en de VS gewoon hetzelfde zijn.

Biddende moslims na het Suikerfeest in Iran. Foto’s AP / AFP

Niets in Teheran herinnert aan de gruwelijkheden die strijders van de Islamitische Staat (IS) begaan vlak bij de grens van Iran. Scholieren maken zich op voor een nieuw schooljaar. De staatstelevisie toont bekoorlijke beelden van nieuwe bruggen en dammen. En het gesprek van de dag gaat eerder over de gestegen prijzen van tomaten dan over de jihadisten, die zich tot doel hebben gesteld de in hun ogen afvallige shi’ieten, (die in Iran in de meerderheid zijn) uit te roeien.

De rust is tekenend voor hoe ver verwijderd de Perzische Iraniërs zich voelen van de chaos in de Arabische wereld. Maar achter de schermen maken Iraanse leiders zich wel degelijk grote zorgen. Sinds de bliksemsnelle verovering van Mosul en andere Iraakse steden in juni zijn ze zich meer en meer gaan mengen in de strijd in Irak. Niet openlijk, want dit ligt zeer gevoelig in de regio.

De afgelopen maanden heeft Iran militaire adviseurs naar Irak gestuurd, die shi’itische milities trainen en adviseren hoe de strijd met IS aan te gaan, zeggen Iraanse functionarissen. Ze krijgen ook geld en wapens. Iran heeft eveneens wapens geleverd aan de autonome Koerdische regio in Noord-Irak. Iraanse troepen zijn aanwezig geweest bij de recente gevechten rondom de Noord-Iraakse steden Amerli en Suleiman Beg vorige week.

Deze week werd een foto via Twitter verspreid die alles duidelijk maakte. Te zien is generaal Qassem Soleimani, de beruchte leider van de Iraanse geheime troepen in het Midden-Oosten. Hij zou samen met een Iraaks militie-lid net buiten Amerli staan.

Het is onduidelijk wanneer de foto is genomen, en of deze echt is. Maar de verspreiding van de foto toont de Iraanse vastberadenheid om te voorkomen dat de sunnitische terreurbeweging infiltreert in het shi’itische Iran.

Soleimani had zonder twijfel een deel van zijn troepen meegenomen. Zo wil Iran de vijand op zijn eigen terrein verslaan voordat die nog sterker wordt, zeggen functionarissen.

„Onlangs heeft Iran Iraaks-Koerdische strijders geholpen zich te organiseren nadat ze werden aangevallen door IS”, zei de Iraanse minister van binnenlandse zaken vorige week. „Deze assistentie kwam in de vorm van adviseurs.” Persbureau Reuters zegt dat het in Irak verschillende Iraniërs heeft gezien en gesproken.

Sommige Koerden steunen IS

Iran had er tot nu toe juist alles aan gedaan om niet verwikkeld te raken in het zich uitbreidende conflict in Irak. Maar IS vormt wel een bedreiging voor Iran, dat onrust vreest onder zijn sunnitische minderheid. Zo’n 10 procent van de Iraniërs is sunnitisch en het merendeel woont in de grensgebieden.

En er is een voedingsbodem voor geweld. In het zuidoosten van Iran plegen afscheidingsbewegingen al jaren aanslagen. Sunnitische Arabieren in de westelijke provincie Khuzestan leven boven op de Iraanse olievoorraden, maar zijn straatarm. Ten noorden daarvan leven de ook sunnitische Koerden. Zij zijn weliswaar minder vatbaar voor extremisme, maar velen dromen nog altijd van een eigen staat.

„Vorige week wapperde er opeens een IS-vlag in de heuvels boven Sanadaj”, zegt een inwoner van die Iraans-Koerdische stad telefonisch. „Wij steunen die terroristen niet, maar sommige mensen blijkbaar wel.”

De radicaal-islamitische ideologie van IS is fel anti-shi’itisch: dat zijn afvallige moslims die doen aan afgoderij. IS-leider Al-Baghdadi spreekt in videoboodschappen van de ‘Safaviden’. Dit is een verwijzing naar een van de belangrijkste dynastieën van het oude Perzië, de voorloper van het huidige Iran, die van 1500 tot 1700 vorm gaf aan de shi’itische stroming in de islam. Leden van IS gebruiken de term om shi’ieten aan te duiden.

Toen in juni tussen de 560 en 770 Iraakse militairen werden geëxecuteerd door IS, verspreidde de organisatie foto’s van de jonge mannen op weg naar hun dood. „Purificatie van honderden leden van het leger van de Safaviden”, stond in het bijschrift.

Samenwerken met de VS

Met zijn nietsontziende geweld drijft IS Iran steeds verder in de armen van aartsvijand Amerika. Tot vorig jaar stonden beide landen nog recht tegenover elkaar in Syrië, waar Iran president Assad steunt en de VS de gematigde oppositie. Maar ineens hebben ze in IS een gezamenlijke vijand.

„Zowel Iran als de VS ontkennen samen te werken in Irak, de realiteit lijkt anders”, zegt Mashallah Shamsolvaezin, een Iraanse analist. In Amerli streden de door Iran gesteunde milities op de grond, geholpen door Amerikaanse vliegtuigen in de lucht. „Dit gevaar brengt uiteindelijk iedereen samen, of ze het willen of niet.”

Maar schijn bedriegt. Volgens de Iraanse leiders is de IS een creatie van Amerika om moslims te verdelen en zo te heersen. Van samenwerking kan geen enkele sprake zijn, zeggen ze.

„Dit is geen sektarische oorlog”, zei Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei onlangs over de successen van het sunnitische IS, „maar een conflict tussen degenen die willen dat Irak onder Amerikaanse controle staat, en degenen die onafhankelijkheid voor Irak willen. We hebben bewijs dat Amerika hierachter zit.”