Dit is dus de jeugd van tegenwoordig

Pubers blijven makkelijker van alcohol, frisdrank en sigaretten af. Luisteren ze beter? Ja, maar vooral hun ouders luisteren beter.

Foto corbis

Je zou hem haast een braverik noemen, de Nederlandse puber. Hij rookt, drinkt en blowt minder dan tien jaar geleden. Hij grijpt minder naar de snoeppot, staat minder voor de frisdrankautomaat en kan óók nog eens best goed met zijn ouders overweg.

Het gaat met jongeren best goed, schreven onderzoekers gisteren in een gezamenlijk rapport van de Universiteit Utrecht, het Trimbos Instituut en het Sociaal en Cultureel Planbureau. In het vierjaarlijkse onderzoek, opgestart in 2001, ondervroegen zij vorig jaar ruim 7.000 scholieren tussen de 11 en 16 jaar naar hun gedrag en levensstijl. Ruim 2.800 ouders deden ook mee aan het onderzoek.

Braaf zijn ze natuurlijk niet allemaal. Risicogroepen zijn scholieren op het vmbo, jongeren uit gebroken gezinnen en de minst welvarende gezinnen. Zij blowen meer dan gemiddeld, hebben vaker seks op jonge leeftijd en hun alcoholgebruik is in de loop der jaren nauwelijks gedaald.

Zestienjarigen zijn ook een categorie apart. Hun drankgebruik is in de loop der jaren niet veel geslonken. „En als die groep eenmaal drinkt, drinken ze ook behoorlijk veel”, constateert hoofdonderzoeker Wilma Vollebergh, verbonden aan de Universiteit Utrecht. „De zestienjarigen houden er sowieso ongezondere leefgewoonten op na.”

We dronken juist vroeg en veel

Toch is er reden tot optimisme. In 2001 had 46 procent van alle jongeren tussen de 11 en 16 jaar weleens gerookt, vorig jaar was dat 22 procent. Dagelijks roken nam af van 13 naar 4 procent. Had in 2001 nog 55 procent die maand gedronken, in 2013 was dat nog 27 procent. Terwijl in 2003 de Nederlandse scholier nog Europees koploper was in drankgebruik: scholieren begonnen relatief vroeg met drinken en dronken daarna ook meer dan Europese leeftijdsgenoten.

De huidige generatie jongeren gaat anders met drank om. Zij zijn zich meer bewust van de schade door alcoholgebruik en hun ouders zijn er strenger op geworden. Dat verklaart de daling, zegt Vollebergh.

Ouders hebben invloed op het gedrag van hun pubers. Dat is misschien moeilijk voor te stellen, maar het is echt zo, zeggen onderzoekers die je ernaar vraagt unaniem. „Het zijn de ouders waarmee je de oorlog tegen alcoholgebruik bij jongeren moet winnen”, zegt kinderarts Nico van der Lely, al jaren in touw tegen alcoholmisbruik onder minderjarigen. „Bij hen moet het kwartje vallen.”

Pubers luisteren best wel

Van der Lely zag het aantal alcoholvergiftigingen bij veertien- en vijftienjarigen afnemen en het bewustzijn van ouders over drankgebruik toenemen. „Ik heb al meegemaakt dat ouders een ander aansprakelijk stellen als hun zoon of dochter bij een huisfeestje met een alcoholvergiftiging in het ziekenhuis belandt.”

Pubers luisteren beter naar hun ouders dan die ouders denken, zegt ontwikkelingspsycholoog Steven Pont. „Door hun verveelde gedrag lijkt het vaak alsof de boodschap bij pubers niet overkomt, maar dat is schijn. Ouders hebben best invloed.”

De verbeterde relatie tussen ouder en puber draagt daaraan bij. „In de jaren vijftig was die relatie nog sterk hiërarchisch, gebaseerd op macht”, zegt Pont. „Een puber zette zich af als die het ergens niet mee eens was. Inmiddels is die relatie gelijkwaardiger en zijn ouders soms bijna als vrienden. Van een vriend neem je eerder iets aan.” Ook in het gisteren gepubliceerde onderzoek zegt ruim 70 procent van de jongeren dat het gezin hen „steun geeft”, een grote meerderheid ervaart de communicatie met hun ouders als „goed”.

De ouders zagen die campagnes

Het zijn de ouders waarop de vele preventiecampagnes van de afgelopen jaren, over roken, drinken en gezonder eten, vat hebben gehad, zeggen de onderzoekers. Hun bewustzijn werd beïnvloed, waarna zij de adviezen weer doorgaven aan hun puberkinderen die daarvoor ontvankelijker waren dan ze dachten. Pont: „Pubers doen misschien wat nukkig, maar ze zijn heus niet losgezongen van de maatschappij.”

Ouders gebruikten de argumenten van campagnes als munitie om hun kinderen van drank en roken af te houden, zegt Patti Valkenburg, hoogleraar Media, Jeugd en Samenleving aan de Universiteit van Amsterdam. „Het zijn vooral de jongere scholieren die worden beïnvloed door hun ouders.” Dat verklaart ook waarom de gedragsverandering bij zestienjarigen minder groot is geweest. „Pubers gaan, naarmate ze ouder worden, steeds vaker tegen hun ouders in. Het boomerangeffect.”