Dalai lama: ik wil geen opvolger hebben

De dalai lama acht zijn eeuwenoude ambt overbodig geworden. Daarbij speelt de angst mee dat China zijn opvolger zou bepalen.

De dalai lama eind vorige maand tijdens een (pers)conferentie in het Duitse Hamburg. Foto AFP

De dalai lama, de 79-jarige geestelijk leider van de Tibetanen, wil geen opvolger. Die opzienbarende mededeling deed de veertiende dalai lama afgelopen weekeinde in een interview met de Duitse krant Welt am Sonntag. Alsof de paus zou zeggen dat het nu wel lang genoeg heeft geduurd met zijn ambt.

„De institutie van de dalai lama werd tot iets belangrijks door de politieke macht. Maar die is er vandaag de dag niet meer”, zei de dalai lama. „Daarmee komt een einde aan bijna vijf eeuwen dalai lama-traditie – en dat gebeurt vrijwillig. Politiek denkende mensen moeten daarom inzien dat die rond 450 jaar durende institutie van de dalai lama zijn tijd heeft gehad.”

Al sinds 1642 zijn de dalai lama’s zowel de politieke als de geestelijk leiders van de Tibetaanse boeddhisten geweest. Na de dood van een dalai lama volgde er traditioneel een zoektocht in alle uithoeken van het bergachtige land naar de reïncarnatie van de overleden boeddhistische leider. Vaak viel de keuze op heel jonge jongens. Tenzin Gyatso, de huidige dalai lama, werd al op tweejarige leeftijd aangewezen als de nieuwe leider.

Maar door de Chinese bezetting van Tibet moest hij in 1959 zijn paleis in de hoofdstad Lhasa in allerijl verlaten en vluchtte hij naar India. Vanuit zijn ballingsoord Dharamsala streed hij voortaan op vreedzame wijze voor een terugkeer naar zijn geboorteland. Drie jaar geleden ontdeed de dalai lama, die wereldwijd met zijn charisma en humoristische persoonlijkheid veel bewonderaars verwierf, zich al van zijn politieke incarnatie. Hij droeg al zijn politieke taken over aan de veel jongere Lobsang Sangay. Wel bleef hij aan als geestelijk leider.

Maar nu zegt hij dat er ook geen behoefte is aan een nieuwe dalai lama voor louter geestelijke zaken. „Het Tibetaanse boeddhisme is niet afhankelijk van één individu. We hebben een heel goede organisatie met uitstekend opgeleide monniken en geleerden.”

Hoewel hij China niet met zoveel woorden noemde, speelt bij het standpunt van de dalai lama zonder twijfel mee dat de Chinese leiders al vaak hebben gezegd dat zij het recht opeisen mee te beslissen over de opvolging van de dalai lama.

Zo dreigt de aanstelling van een nieuwe leider, die aan de leiband van China zou lopen. Geen aantrekkelijk vooruitzicht voor de dalai lama en zijn volgelingen. Al in 2011 had de dalai lama gezegd dat China daarmee niets heeft te maken. „Nu kan deze traditie ophouden met de veertiende dalai lama, die tamelijk geliefd is”, zei hij tegen Welt am Sonntag. „Als er een vijftiende dalai lama zou komen die het ambt bezoedelt, zou de dalai lama-institutie zich op het eind nog te schande maken.”

Overigens onderstreept de dalai lama dat hij in zijn huidige gedaante nog wel even onder de levenden zal blijven. „Volgens artsen die mijn fysieke conditie hebben onderzocht word ik 100 jaar oud. Volgens mijn dromen word ik 113 jaar oud. Maar die 100 zijn, denk ik, wel zeker”, grapte hij op hem typerende wijze.

De dalai lama heeft ook nog altijd de hoop niet opgegeven na 55 jaar weer voet op Tibetaanse bodem te zetten. Dit hoewel de Chinese autoriteiten hem steevast afschilderen als een gevaarlijke separatist.

De Indiase krant The Hindu citeerde vorige maand een Chinese functionaris die zei dat hierover besprekingen met Beijing gaande zouden zijn. Het zou echter slechts om een persoonlijk bezoek gaan. Hierover zwijgt de dalai lama echter.