Annie (83) mocht bitterballen bestellen in het ziekenhuis

Iedere dag valt in Nederland een dode door ondervoeding. Duur, schrijven onderzoekers. En vaak onnodig. „Flesjes voeding redden mijn leven.”

Foto Thinkstock

Dagmenu van een ondervoede dame. Eén bakje vla, één boterham, één kopje koffie en – op een verjaardag – één glaasje champagne. Dat heeft Annie Langstraat (83) gisteren gegeten. Meer eten en drinken: onmogelijk. Ze probeert het wel, maar ze heeft gewoon niet meer eetlust. Vroeger woog ze 68 kilo; nu 54. In haar Rotterdamse seniorenflat neemt ze medische voeding. Vezels, granen, vitamines, eiwitten in een flesje. Tweemaal daags, met een kersensmaakje. Langstraat: „Ondervoed zijn holt je uit. Ik voelde me altijd jong, maar nu voel ik me ver boven negentig.”

Iedere dag overlijdt een Nederlander aan ondervoeding, blijkt vandaag uit het rapport Ondervoeding Onderschat dat werd uitgevoerd in opdracht van de Vereniging van Nederlandse Fabrikanten van Kinder- en Dieetvoedingsmiddelen door onderzoeksinstituut SEO. Het zijn vaak mensen die kampen met een ziekte en daardoor geen eetlust meer hebben. Of ouderen, die niet voldoende eten kopen, of geen energie hebben om te koken.

Ondervoeding kost geld, blijkt uit het rapport. De maatschappelijke kosten ramen de onderzoekers op 1,8 miljard euro per jaar. Ziekenhuizen bijvoorbeeld zijn jaarlijks 1,1 miljard euro extra kwijt aan ondervoede patiënten; ze moeten vaker geopereerd worden, herstellen veel langzamer en hebben eerder last van doorligwonden.

Astronautenvoedsel. Zo noemt Jack Ceron (60) uit Tilburg zijn flesjes medicinaal eten. Ceron heeft de ziekte van Crohn – een chronische darmziekte. Een stoma toen hij midden twintig was. En nu een serie bestralingen vanwege lymfeklierkanker. Toch zit hij niet bij de pakken neer, zegt hij. „Er hebben wel meer mensen kanker.” Zijn astronautenflesjes houden hem op de been. „Zonder die fleskes lag ik binnen een week op bed, en kwam ik er niet meer uit.”

Spiermassa

Er is weinig aandacht voor ondervoeding in de gezondheidszorg, vindt Ellen van der Heijden. Zij is directeur van de Stuurgroep Ondervoeding, een samenwerking van onafhankelijke voedingsdeskundigen. Dát ondervoeding ontstaat is niet vreemd, patiënten die behandelingen ondergaan hebben vaak geen eetlust meer.

Wat doet het met je? De spiermassa verdampt, eiwitten worden onvoldoende aangemaakt, waardoor patiënten slap worden en niet herstellen van wonden en operaties. Onnodig, zegt Van der Heijden. Behandeling is namelijk niet lastig, vertelt ze. Er is dus de medicinale voeding en een dieet kan ook al voldoende zijn. Maar dan moet wel gezien worden dat een patiënt ondervoed is. Dat gebeurt volgens Van der Heijden te vaak niet.

20 procent van de ziekenhuis- en verzorgingshuispatiënten is ondervoed, blijkt uit het onderzoek. Overigens een lichte verbetering ten opzichte van tien jaar terug, toen het rond de 30 procent schommelde. De verbetering komt door campagnes als ‘Zorg voor Beter’ waarbij ziekenhuispersoneel werd geattendeerd op ondervoeding. Van der Heijden is bang dat veel ondervoede patiënten ook onzichtbaar blijven: „Dit onderzoek meet niet welke mensen thuis onvoldoende eten en drinken. Nu steeds meer mensen thuis moeten blijven wonen, houd ik mijn hart vast.”

Soms is de oplossing eenvoudig. Toen Annie Langstraat dit jaar in het ziekenhuis lag, kwam elke middag de zuster langs. Dan mocht ze kiezen. „Bitterballen, of een frikandel. Nou, dat ging er altijd wel in. En jaloers dat ze waren op mijn kamer.”