Alle pijn in een scherp vertrokken mondhoek

Gejaagde actieserie met excentrieke James Spader als decadente crimineel met een geheim.

Als je James Spader voor een rol vraagt, dan weet je dat je iets bijzonders krijgt: een ondoorgrondelijke acteur die de gave heeft duistere, excentrieke rollen het nodige gewicht te geven. Dat lukt hem ook in The Blacklist, waar hij de mysterieuze crimineel Raymond Reddington speelt, die zich overgeeft aan de FBI om samen andere boeven te vangen. In deze gejaagde actieserie, gericht op het rondpompen van adrenaline, is Spader het rustpunt: een decadente verschijning met een geheim dat alle afleveringen samenbindt.

Vanaf het moment van zijn vrijwillige overgave is duidelijk dat de gehaaide Reddington aan een groot project is begonnen. Met zijn kennis van criminele netwerken helpt hij de FBI misdaden te voorkomen. Dat is zijn Zwarte Lijst: oplichters en terroristen van wie de FBI zelfs het bestaan niet kent. Opheldering over zijn motieven geeft hij niet, maar hij doet het in ruil voor immuniteit, een luxe hotel en een derde opmerkelijke eis: de samenwerking met de jonge ‘profiler’ Elizabeth Keen.

De vraag waarom hij haar koos, houdt Keen een seizoen lang bezig. De kijker daarentegen heeft het op een gegeven moment wel door en dat maakt de scènes waarin zij ruzie met hem maakt, hem ondervraagt of door hem geleid wordt naar de oplossing van een zaak alleen maar indringender. Begrijpen wat Reddington van haar wil, roept bovendien een heleboel nieuwe vragen op.

In zijn jonge jaren speelde James Spader (1960) even enge als innemende mannen met seksuele aberraties, in films als Sex, Lies & Videotape, Crash (die uit 1996, over mensen die opgewonden raken van auto-ongelukken) en Secretary. In advocatenserie Boston Legal vertolkte hij briljant de zonderlinge Alan Shore, minder gevaarlijk-erotisch, maar nog altijd ongrijpbaar.

Wat veel van die rollen gemeen hebben en spannend maakt, is de combinatie van pedanterie en gekweldheid. Het eerste waar je bij Spader aan denkt is dat diepe, bijna rustgevende stemgeluid. Maar in The Blacklist, waar hij talloze close-ups krijgt, zie je ook in detail hoe zijn gezicht werkt. Al die pijn komt uit een scherp vertrokken mondhoek en een lichte trilling onder zijn oog. Spader kan heel weekhartig glimlachen, in afwachting van het effect van zijn woorden, maar ook ergerlijk superieur grimassen, de lippen op elkaar geperst. Hij geeft je nooit het gevoel open of eerlijk te zijn.

The Blacklist geeft Spader alle ruimte zijn vele kanten te tonen. Het is helemaal de James Spader-show. De rollen van de agenten in het FBI-team zijn louter functioneel en zijn tegenspeelster, die Elizabeth Keen speelt, weet van de dilemma’s waar ze voor staat, niet altijd boeiend drama te maken. Verder is deze NBC-serie in zijn genre goed gemaakt: hoog tempo, strakke productie en afwisselende plots, met bruut geweld en bedreigingen die gemeten naar ander Amerikaans televisiewerk niet overdreven pompeus zijn.

Het seizoen duurt wel te lang – bij seizoenen van meer dan twintig afleveringen zijn het er altijd zes te veel. Dat krijg je als de kijkcijfers goed zijn. Na twee afleveringen bestelde NBC er snel negen extra bij. Vanwege het succes betaalt Netflix volgens Amerikaanse media een recordbedrag van twee miljoen dollar per aflevering om de serie te mogen streamen.