Spaar ze allemaal!

Folderaars op stations, acties op sociale media – er wordt voortdurend een beroep gedaan op ons bewustzijn. Onbezorgd zijn mag niet meer, constateert Geerlof de Mooij.

Op het station waar ik dagelijks langskom, kom ik vaak groepen activisten tegen die aandacht vragen voor een of ander maatschappelijk probleem. Geen wereldvreemde figuren die met een verfrommelde folder zwaaien en over nucleaire ontwapening staan te mijmeren, maar vlotte jongeren die met glimmende brochures het bewustzijn van chagrijnige forenzen zoals ik proberen te vergroten. Ze spreken willekeurig mensen aan in de hoop dat ze bereid zijn om te luisteren.

Vaker dan ik zou willen word ik aangeklampt door zo’n jongere die meent mij ‘bewust’ te moeten maken. Dit soort wereldverbeteraars opereren meestal in groepsverband, van top tot teen gehuld in bewustzijnslintjes, -armbanden en dito T-shirts, hun bewuste hoofden vol met de meest angstaanjagende statistieken die ze wanhopig met ons, de onwetenden, delen. Ze zijn zich bewust van alles, behalve van hoe vervelend ze zijn.

Laat mijn bewustzijn met rust!

Ik zou willen dat ze mijn bewustzijn eens met rust zouden laten. Mijn bewustzijn heeft het zonder hen namelijk ook al zwaar genoeg te verduren. Ik kan geen krant of tijdschrift open-slaan, geen avond tv kijken of over het internet surfen en geen winkel binnenlopen zonder dat er een beroep wordt gedaan op mijn bewustzijn. Zelfs als ik op een mooie zomerdag een wandeling wil maken, is de kans groot dat ik een reclameposter tegenkom die mij confronteert met de gevolgen van een of andere ellendige ziekte. Zelfs foto’s van inmiddels overleden personen worden ingezet om mijn aandacht te trekken.

Bewustwording is hét doel geworden van zo ongeveer iedere politieke beweging en elk goed doel. Er was een tijd – het lijkt eeuwen geleden – dat weldoeners zich richtten op reëele ver-anderingen. Nu richten ze zich vooral op veranderingen in het bewustzijn van de bevolking. Iedereen moet zich overal bewust van zijn, luidt de communis opinio. Dus vergroten goede doelen ons bewustzijn over armoede, vergroten scholen ons bewustzijn over soa en vergroot de overheid ons bewustzijn over het gevaar van comadrinken.

Het is geen optie om onverschillig te blijven, om te zeggen: „Ik weet genoeg over aids, harte-lijk bedankt” of „Ik wil niet weten wat elke zaterdagavond te veel drinken, voor de komende 20 jaar, doet met mijn lever”. Wie geen empathie toont, wie niet meedoet aan de collectieve hysterie rondom bewustwording, wekt de indruk niet te deugen.

Aan de druk tot bewustwording valt niet meer te ontkomen. Steeds meer mensen nemen deel aan initiatieven om anderen ergens bewust van te maken. Bewustwording is hot. Mensen laten snorren staan om de wereld te laten weten dat ze bezorgd zijn over de gezondheid van mannen, nemen selfies zonder make-up en posten die op Facebook in de naam van borstkanker en dragen gekleurde lintjes om te laten zien hoeveel ze geven om een bepaalde ziekte. Dit alles vaak ter meerdere eer en glorie van het merk ‘ikzelf’, in plaats van dat ze zich écht inzetten om reëel iets aan het betreffende probleem te veranderen.

Kant klaagde al over morele bewakers

De wereldverbeteraars, de selfiemakers en de lintjesdragers proberen alle mensen die nog onwetend zijn te verlichten over de valkuilen en de kwalen van het leven. Daarin hebben ze veel gemeen met de morele bewakers waar de beroemde filosoof Immanuel Kant zich over

beklaagde.

Kant klaagde over het hebben van „een boek dat voor mij denkt, een pastoor die optreedt als mijn geweten en een arts die mijn dieet voorschrijft”. Hij verweet de wereldverbeteraars hem ervan te weerhouden zelf keuzes te maken en daarvan te leren. Volgens Kant weerhouden morele bewakers de mensheid ervan volwassen te worden.

De morele bewakers van nu vertellen ons wat te drinken, wanneer te gokken, op welke ma-nier seks te hebben en hoe bang te zijn voor ziektes. Maar de meeste mensen zijn prima in staat om van zichzelf te leren, van hun eigen fouten, door vallen en opstaan. Daar hebben ze geen leger zelfverklaarde wereldverbeteraars voor nodig. Ze zouden er daarom ook verstan-dig aan doen om te luisteren naar het advies dat Kant geeft.

„Durf te leren kennen”, zei Kant. Met andere woorden: durf onbezorgd te zijn. Wees je niet steeds bewust van al die gevaren, ziektes en problemen. Je zou depressief worden van alle ellende. Doe dat lintje weg, scheer die snor af, schuw de selfie en beslis zelf over hoe je leven eruitziet. Liever een beperkt dan een exploderend bewustzijn.