‘Schotland onafhankelijk’ is keuze voor onzekere toekomst

De Schotten staan voor een keuze met grote gevolgen, als ze in een referendum op 18 september de vraag voorgelegd krijgen: Moet Schotland een onafhankelijk land worden? Zegt een meerderheid ‘ja’, dan ontstaan er twee nieuwe landen: een onafhankelijk Schotland, (nu nog) rijk aan olie maar met een toekomst vol onzekerheden, en een resterend Verenigd Koninkrijk, dat danig ingeboet zal hebben – niet alleen in omvang, maar ook aan statuur in de wereld.

Voor het eerst was er gisteren een peiling waarin de voorstanders van onafhankelijkheid een kleine voorsprong hadden: 51 procent, tegen 49 procent voor degenen die in het Verenigd Koninkrijk willen blijven. Wat ook de waarde van deze ene peiling mag blijken, ze heeft een schokeffect gehad: pas nu dringt tot veel Britten door dat afscheiding een reële mogelijkheid is.

In Schotland kan dat besef beide kampen een extra impuls geven om alle zeilen bij te zetten. In Londen is de schrik groot en hebben de Conservatieven, Labour en de LibDems de handen ineengeslagen in een laatste poging de Unie te redden. Ze schaarden zich achter een belofte om de Schotten extra bevoegdheden toe te kennen.

Gold een paar weken geleden nog dat niet alleen een nederlaag van het ‘Nee’-kamp, maar ook een krappe overwinning een pijnlijke slag zou zijn voor het Verenigd Koninkrijk, nu ziet het ernaar uit dat elke overwinning voor ‘Better Together’, hoe klein ook, met opluchting begroet zal worden. Veel tijd om twijfelende kiezers over de streep te trekken, is er niet meer. En de late belofte om de Schotten extra macht te geven als ze maar blijven, doet paniekerig aan, zoals de gewiekste Schotse premier Salmond opmerkte.

Het is duidelijk dat er in Schotland een breed gedeelde wens is om onafhankelijk te worden. Sinds de regering van Tony Blair hebben de Schotten steeds meer autonomie gekregen, maar dat heeft de wens om op eigen benen te staan alleen maar versterkt. Los van de Unie zou Schotland welvarender zijn, zeggen de nationalisten. Het zou ook democratischer zijn als de Schotten meer over zichzelf te zeggen hebben. Over deze beide argumenten is afgelopen maanden veel gediscussieerd. Maar er bestaat nog grote onzekerheid over allerlei belangrijke gevolgen van Schotse onafhankelijkheid. Kan het nieuwe land het pond sterling blijven gebruiken? Kan het lid worden van de Europese Unie? De ironie wil dat de Schotten over het algemeen meer pro-EU zijn dan de rest van de Britten, maar dat hun toetreding allerminst verzekerd is. Zo kan Spanje, dat zelf Catalonië van onafhankelijkheid wil afhouden, er zijn veto over uitspreken. De Schotten hebben het recht hun eigen weg te gaan, maar ze zijn het zichzelf verplicht hun keuze niet luchthartig te maken.