Relevantie van de kalief

Kort na de verovering van de Iraakse stad Mosul, in juni dit jaar, riep IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi zich uit tot kalief en verklaarde hij dat de ‘islamitische staat’ een feit was. Dat was een reclamestunt van jewelste. De recente militaire successen werden gekoppeld aan een islamitische orde.

Maar wat is dat kalifaat, en waarom spreekt het veel moslims aan? De Britse politicoloog Reza Pankhurst doet in The inevitable caliphate? een uitvoerig gedocumenteerde poging die vraag te beantwoorden.

Pankhurst staat midden in het krachtenveld dat hij beschrijft. Hij was lid van de ‘bevrijdingspartij’, een vreedzame transnationale beweging die de politieke eenwording van alle moslims onder een kalief predikt. Hij zat jaren vast in een Egyptische gevangenis.

Zijn verhaal concentreert zich op enkele belangrijke momenten: de afschaffing van het Ottomaanse kalifaat in 1924; de vroege Moslimbroederschap in Egypte; de Werdegang van zijn eigen partij en Osama bin Laden en Al-Qaeda.

Door zijn rijkdom aan hedendaagse islamitische bronnen is Pankhursts boek waardevol, ook als je het oneens bent met zijn analyses of conclusies.

Pankhurst is ondubbelzinnig over zijn eigen positie: hij beschouwt het kalifaat als een springlevend ideaal dat ook relevant, en realistisch, voor het heden is. Over wat hij niet wil is hij ook duidelijk. Enerzijds wijst hij liberale waarden af als hypocriet, zeker ten aanzien van moslims. Anderzijds neemt hij afstand van bewegingen als de Talibaan en IS. In zijn optiek worden de waarde en relevantie van het ideaal van het kalifaat niet ondermijnd door dergelijke gewelddadige uitwassen. Zulke uitdagingen van westerse, liberale waarden worden steeds sterker, in de islamitische wereld,en ook in China en Rusland. Je kunt ze maar beter serieus nemen.