Het koninkrijk is breekbaar

Voor het eerst in decennia is een meerderheid van de Schotten vóór onafhankelijkheid. Met nog tien dagen te gaan voor het referendum is de schok groot onder unionisten.

Schotse kilt en Britse sokken bij een deelnemer van een Highland Games-evenement in het Schotse Braemar. Foto Reuters

Maand na maand waren de tegenstanders van Schotse onafhankelijkheid in de meerderheid. Sterker nog: decennialang waren ze in de meerderheid. Het Verenigd Koninkrijk leek onbreekbaar.

Tot gisteren. Met nog tien dagen te gaan tot de dag waarop Schotland beslist of het onafhankelijk wil worden, zijn het de nationalisten die winst boeken. Volgens een peiling van YouGov is – uitgezonderd de 10 procent die niet gaat stemmen of nog niet weet wat te stemmen – 51 procent vóór een scheiding.

Het is maar één van de vele peilingen. De peiling der peilingen van hoogleraar politicologie John Curtice houdt het nog op een kleine meerderheid voor de unionisten. Maar YouGov’s voorspelling toont wel de veranderende sfeer in Schotland; al een maand neemt de voorsprong van Better Together af. Die was in augustus nog 22 procent. Sindsdien is onder alle leeftijdsgroepen de steun voor het Verenigd Koninkrijk afgenomen. Alleen zestigplussers blijven een voorkeur voor de unie houden.

Succesvolle campagne

Dat is te danken aan de campagnestrategie van Yes! De nationalisten zijn aanzienlijk zichtbaarder: hun vlaggen, buttons en stickers vind je overal, en jonge enthousiaste supporters gaan van deur tot deur. Nee-stemmers – toch al minder luidruchtig – lijken bovendien steeds minder genegen in het openbaar hun mening te uiten. Diegenen die dat wel doen, stuiten op kritiek. Zo werd Lagerhuislid Jim Murphy (Labour) bekogeld met een ei.

De boodschap van Yes! komt bovendien over. Zij betoogt dat de Schotten altijd onderworpen zullen zijn aan de Engelsen omdat de laatsten meer zetels hebben in het Britse Lagerhuis. Daardoor kan ‘Londen’ Schotland impopulaire maatregelen opleggen, zoals nu de belasting op overtollige kamers in sociale woningen (de zogeheten bedroom tax). Die gedachte boezemt duidelijk meer angst in dan onafhankelijkheid.

Better Together worstelt ondertussen met het overbrengen van het idee dat men in het Verenigd Koninkrijk lief en leed deelt. Ze wijst vooral op de nadelen van een scheiding, zoals verlies van wereldmacht, koopkracht en het pond sterling. Uit peilingen blijkt dat de meeste Schotten de unionisten te negatief vinden.

Paniek

De grote vraag is wie deze peiling het meest tot actie zal aansporen: de 8 procent nog twijfelende kiezers, de Yes!-campagne voor wie dit een extra oppepper is, of Better Together? Nee-stemmers worden voor het eerst geconfronteerd met het feit dat Schotland daadwerkelijk een onafhankelijk land kan worden.

Indachtig de publieke opinie herhaalde de Britse regering gisteren dat Schotland nieuwe bevoegdheden krijgt als er op 18 september ‘nee’ wordt gestemd. Minister van Financiën George Osborne zei dat er „de komende dagen een plan van actie” komt. Het Schotse parlement krijgt „meer belastingbevoegdheid, meer uitgavenbevoegdheid, meer bevoegdheid over de bijstand”. De drie grote partijen beloofden dit afzonderlijk al, nu lijkt er een gezamenlijke belofte te komen.

De Schotse premier Alex Salmond noemde Osborne’s voorstel dan ook „paniek”: „Ze zijn er niet in geslaagd ons bang te maken, nu proberen ze ons om te kopen”. Eerder wees hij erop dat in 1979, toen Schotland ook over onafhankelijkheid stemde, van alles werd beloofd door ‘Londen’, maar dat dat niet werd waargemaakt.

Leren van Canada

De strijd is nog niet voorbij. Gisteren werd door voor- en tegenstanders van onafhankelijkheid gewezen op het referendum van 1995 in Quebec. In de dagen voor die volksraadpleging leek het erop dat die Franstalige provincie zich van Canada ging afscheiden. De rest van het land, dat tot dan toe met onverschilligheid naar Quebec had gekeken, kwam in actie en en premier Jean Chrétien hield een gloedvolle toespraak waarin hij zijn liefde voor Canada betoogde. Beide Schotse kampen zijn in Canada geweest om van dat referendum te leren.