Column

Afscheidsfeest TROS, vertrossing is voltooid

Frans en Mariska Bauer betreden Carré.

Het gaat hard met de veranderingen bij de publieke omroep. Van volkszanger en tv-presentator Frans Bauer, geïnterviewd op de rode loper voor theater Carré, begrepen we dat het feestje 50 jaar TROS door de eigen sterren vooral werd gezien als afscheidsritueel. En dat velen van hen het daar best moeilijk mee hebben.

Dezelfde dag werd het nieuwe logo gelanceerd van de fusieorganisatie AVROTROS, die voortaan uit een iets ander vaatje lijkt te gaan tappen. Het amusementsgala bleek al een voorproefje te zijn: cabaretier Hans Liberg hoort niet echt bij het volkse imago van de TROS en schoffeerde de verzamelde coryfeeën. Nick en Simon en de rest van de Volendamse TROS-sterren zaten niet te wachten op een klassiek georiënteerde grappenmaker, die stelde dat de hele Palingsound viel samen te vatten in drie gitaarakkoorden.

Liberg speelde de tunes van alle traditionele TROS-hits en was pijnlijk niet leuk. Het met archieffragmenten en beteuterde gezichten van Bassie en Adriaan en Ivo Niehe gelardeerde feestprogramma werd voor de uitzending ingekort van 80 naar 59 minuten en duurde desondanks een eeuwigheid.

De TROS had een eervoller aftocht verdiend. De halve eeuw van het bestaan van de Televisie en Radio Omroep Stichting (die feitelijk een vereniging met leden was) valt uiteen in twee periodes van precies 25 jaar. In de eerste vervulde de populaire omroep een evidente functie. Nadat de eerste commerciële zender TV Noordzee eind 1964 met noodwetgeving van het REM-eiland was gehaald, enterde de TROS het publieke bestel en gaf het volk het soort programma’s waar het om vroeg, maar die andere omroepen niet goed voor de kijkers vonden: het Nederlandstalige liedrepertoire, André van Duin, het Theater van de Lach en Derrick. Ook werd het gedachtegoed van De Telegraaf voor het eerst verwoord, in TROS Aktua.

Zoals te verwachten was het succes enorm. De meeste andere omroepen vreesden de boot te zullen missen en gingen zich in dezelfde richting bewegen. Dat was wat werd bedoeld met de schampere term ‘vertrossing’, voor de TROS-makers een geuzennaam. De verwarring was compleet toen in 1978 de allereerste Emmy voor een Nederlandse tv-productie werd toegekend aan een TROS-productie, de verfilming door regisseur Jan Keja van een novelle van De Maupassant, De Vlieg.

De breekijzerfunctie van de TROS eindigde abrupt in 1989, toen via een Luxemburgse U-bocht RTL Véronique begon met op Nederland gerichte commerciële televisie. Nu gingen alle omroepen permanent de concurrentie aan en verloor de TROS haar uitzonderlijke positie. Het werd steeds meer een gewone omroep, die aan de linkerzijde Ali B en Antoinette Hertsenberg omvatte en het Telegraaf-geluid aan WNL overliet.

Nu presenteren Cornald Maas en Jan Smit samen het Songfestival, terwijl de NPO belooft minder aan amusement te gaan doen. Volendam kan naar SBS6 gaan lonken. En de zendtijd van de NPO kan weer helemaal besteed worden aan nieuws, opinie en cultuur. Naar College Tour (NTR) met Marlene Dumas, een prettig ongemakkelijk gesprek, keken vrijdag 187.000 mensen.