Twijfels over bestand Oekraïne

Een bestand in Oost-Oekraïne komt voor alle partijen op een goed moment. Kiev snakt naar rust. Poetin maakt zich zorgen over zijn strategie.

Status quo op vrijdag

De wapenstilstand die Oekraïne, Rusland en pro-Russische opstandelingen vrijdagmiddag in Minsk overeenkwamen, komt voor alle partijen op een goed moment. Daardoor is de hoop gewettigd dat het staakt-het-vuren wel even zal houden, al koestert niemand de illusie dat hiermee het conflict is opgelost. De eerste uren na het akkoord van Minsk waren er in elk geval nauwelijks meer meldingen van gevechten. Vrijdagochtend daarentegen werd op sommige plaatsen nog hard gevochten.

De Oekraïense regering snakt naar adem na een reeks militaire nederlagen en het uitblijven van concrete militaire steun van de kant van de NAVO. De pro-Russische opstandelingen op hun beurt staan er, dankzij substantiële steun van Moskou, aanzienlijk beter voor dan een paar weken geleden en bestendigen hun winst. Door nu de gevechten te staken hoopt Rusland te ontkomen aan nieuwe economische sancties van de EU – maar diplomaten in Brussel meldden vrijdagavond laat dat er desondanks een principeakkoord is over verdere sancties. Ook kan zo de ontkiemende onrust over lijkzakken van gesneuvelde Russische militairen wegebben.

Niet opgewassen

In plaats van de nogal ongeregelde rebellenlegertjes waarmee de Oekraïners de laatste maanden werden geconfronteerd, moesten ze plotseling het hoofd bieden aan goed getrainde en modern uitgeruste Russische militairen. Volgens deskundigen behoorden die onder meer tot de 76ste Russische luchtlandingsdivisie. Daartegen waren ze niet opgewassen.

De Oekraïners moeten het behalve van hun niet bijster slagvaardige regeringsleger vooral hebben van fanatiek patriottische vrijwilligerseenheden. Zij zijn het ook die bij de havenstad Marioepol, waar vrijdag nog tot na het begin van het overleg in Minsk werd door gevochten, de loopgraven hebben gegraven waarmee ze de Russen buiten de deur hopen te houden.

Om het gebrek aan slagvaardigheid van de overheid te compenseren, zijn er op grote schaal inzamelingsacties op gang gekomen. De bevolking zou al voor miljoenen dollars hebben bijgedragen. Voor het geld kunnen goede slaapzakken worden gekocht, maar ook meer ambitieuze zaken als drones. Het weekblad The Economist meldt dat onlangs een eerste Antonov, een propellervliegtuig uit 1979, het luchtruim koos dat met particuliere giften was gefinancierd.

Voor een deel bestaan deze vrijwilligersbrigades overigens uit rechts-radicale strijders die er niet voor terugdeinzen nazisymbolen op hun uitrusting aan te brengen. Soms worden ze ook bijgestaan door strijders uit andere Europese landen.

Het is ook de vraag of juist zulke fel nationalistische groeperingen de nu afgekondigde wapenstilstand zullen accepteren. Door de ’bevriezing’ van de status quo blijven aanzienlijke delen van het Oekraïense grondgebied immers onder Russische controle. En dat is voor hen een onverteerbare zaak. Het zal president Porosjenko de nodige moeite kosten hen in het gareel te houden.

Daar staat tegenover dat de meeste ‘gewone’ Oekraïners hun buik vol hebben van de oorlog. Ruim een kwart miljoen inwoners is volgens de Verenigde Naties ontheemd geraakt. Porosjenko en de regering hebben dringend stabiliteit nodig om hun land weer een beetje overeind te helpen, nu dat ook economisch steeds meer moeite heeft het hoofd boven water te houden.

Riskant

Verdere militaire escalatie is ook voor Poetin riskant. Hoewel er over de effectiviteit van de Europese sancties tot nu toe kan worden getwist, staat vast dat de Russische economie steeds meer stagneert. Het persbureau Reuters meldde vrijdagavond laat op basis van diplomatieke bronnen dat nieuwe sancties ook het machtige bedrijf Gazprom zullen treffen. Een principeakkoord hierover tussen ambassadeurs van de EU-landen zou maandag worden geformaliseerd.

Tot dusverre is het Kremlin met zijn interventie bij het thuisfront niet op verzet gestuit. De Russische media juichen de opmars van de rebellen toe. Maar volgens het Comité van Soldatenmoeders, een Russische actiegroep, zijn er de laatste weken al zo’n vijftienduizend Russische militairen voor kortere of langere tijd naar Oekraïne gezonden. Er zouden ook al tweehonderd Russische militairen zijn gesneuveld.

Het kritische Russische blad Novaya Gazeta bracht onlangs een interview met de moeder van een jonge militair die in Oekraïne was gedood. Meer Russische doden zouden de populariteit van Poetin en de strijd in Oekraïne kunnen ondermijnen, zoals bij voorbeeld gebeurde ten tijde van de Sovjet-interventie in Afghanistan in de jaren ’80. Waarbij zij aangetekend dat het Kremlin er tot op de dag vandaag in volhardt dat Rusland helemaal niet is betrokken bij het Oekraïense conflict.

De Russen stellen er zich intussen kennelijk op in dat het leven in de omstreden gebieden in het oosten van Oekraïne niet snel zal worden ‘genormaliseerd’. Vluchtelingen worden bij tienduizenden overgebracht naar ver afgelegen steden diep in Siberië om daar een nieuw bestaan op te bouwen, zo meldde The New York Times vrijdag. Volgens de Russische autoriteiten waren eind vorige week al op 42.718 Oekraïners naar plaatsen in Rusland overgebracht.