Proces bij Strafhof tegen president Kenia loopt vast

Kenia wil niet meewerken aan de zaak tegen zijn president. Het blijft moeilijk zittende machthebbers aan te pakken.

De aanklager van het Internationaal Strafhof, Fatou Bensouda, wil dat het proces tegen de Keniaanse president Uhuru Kenyatta opnieuw wordt uitgesteld. De Keniaanse regering weigert bewijsmateriaal te overhandigen. Daardoor staat de aanklager met lege handen, zo heeft Bensouda de rechters van het Hof vrijdag laten weten. De gang van zaken heeft grote consequenties voor het prestige van het Strafhof.

1 Waarom is Kenyatta aangeklaagd?

Eind december 2007 ontaardde verkiezingsgeweld in Kenia in etnische slachtpartijen. Meer dan twaalfhonderd mensen werden gedood, 600.000 mensen vluchtten. Uhuru Kenyatta, die in april vorig jaar tot president werd gekozen, wordt ervan beschuldigd het geweld te hebben georganiseerd. Ook vicepresident William Ruto wordt daarvan beschuldigd. De twee waren destijds rivalen, maar sloten vorig jaar een politiek verbond, mede ingegeven door de wens het Internationaal Strafhof buiten de de deur te houden.

2 Wie heeft Kenyatta in staat van beschuldiging gesteld?

Het proces wordt gevoerd op initiatief van de aanklager van het Hof. Dat was tot juni 2012 de Argentijn Luis Moreno Ocampo. Hem is verweten arrogant en overhaast te werk te zijn gegaan bij het onderzoek in Kenia en getuigen onvoldoende bescherming te hebben geboden.

Ocampo’s opvolger Bensouda vroeg vorig jaar december om uitstel van het proces tegen Kenyatta. Getuigen die belangrijke informatie zouden moeten leveren, hadden zich teruggetrokken. Sommigen hadden valse verklaringen afgegeven. Ook zei Bensouda dat de regering in Nairobi weigerde om cruciale gegevens als bankafschriften en telefoonregistraties te overhandigen. De rechters besloten daarom het proces tot 7 oktober uit te stellen en zo Kenia in staat te stellen alsnog het gevraagde materiaal ter beschikking te stellen.

3 Wat gaat er nu gebeuren?

Dat is aan de rechters. Bensouda heeft gevraagd om uitstel voor onbepaalde tijd, daarmee de fictie bevestigend dat Kenyatta terecht zal staan op het moment dat er wel voldoende bewijzen tegen hem zijn.

Kenyatta’s verdediging zegt dat Bensouda geen bewijzen heeft omdat die er niet zijn. Dat ze dat ook weet, maar dat ze de schuld van de fouten van Ocampo bij de Keniaanse regering wil leggen. Kenyatta’s advocaten willen daarom dat het proces wordt stopgezet en dat de aanklacht wordt ingetrokken.

4 Wat zullen de rechters beslissen?

Als zij met Bensouda vinden dat Kenia in gebreke blijft, dan kunnen zij de lidstaten daarvan op de hoogte stellen. Maar Kenia is een bondgenoot in de strijd tegen terreur in Afrika. Het buitenland voelt er weinig voor dat land voor het hoofd te stoten.

5 Hoe belangrijk is de zaak-Kenyatta voor het Strafhof?

Als het proces mislukt, krijgen de slachtoffers in Kenia geen genoegdoening. Het prestige van het Strafhof zou een enorme deuk oplopen. In twaalf jaar zijn maar twee vonnissen gewezen: tegen de Congolese krijgsheren Lubanga en Katanga.

De zaak tegen Kenyatta illustreert hoe moeilijk het is een zittende president aan te pakken. Het Strafhof beschikt niet over een eigen politiemacht om verdachten op te pakken, bewijzen veilig te stellen en kwetsbare getuigen in bescherming te nemen. Bensouda heeft de internationale gemeenschap herhaaldelijk gevraagd te helpen om de Soedanese president Al-Bashir uitgeleverd te krijgen. Bashir is aangeklaagd op initiatief van de Veiligheidsraad, maar is nog steeds op vrije voeten.

De les is dat de aanklager efficiënter te werk moet gaan, zoals Bensouda ook impliceerde in de strategiewijziging die ze vorig najaar aankondigde. Een andere les is dat grote vissen niet gevangen kunnen worden zonder medewerking van betrokken landen. Daar ligt de grens van internationale justitie.