Een nieuwe wijskundige wet om onze drijfveren te verklaren

Wiskunde kan helpen menselijk gedrag te doorgronden. Een nieuwe discipline in de wetenschap kan hierbij helpen: de ‘wijskunde’. Gijsbert van Es maakte zijn allereerste Wijskundige Wet.

Illustratie Roel Venderbosch

Ik heb een nieuw woord bedacht: wijskunde. Inderdaad, een combinatie van wiskunde en wijsheid. Stuur me een e-mail (denken@nrc.nl) als je vindt dat ik dit woord helemaal niet bedacht heb, dat het allang door iemand anders verzonnen is, ja, dat er zelfs sinds 1911 een Wijskundig Genootschap bestaat, of zoiets, dus dat ik een toontje lager moet zingen.

Alleen, die wijskundigen hebben in dat geval tot dusver niet erg aan de weg getimmerd. Neem bijvoorbeeld de domeinnaam www.wijskunde.nl – die was nog vrij; gisteren heb ik die dus maar geclaimd. Misschien kan ik op een dag wijskundeleraar worden, of een wijskundig consultancybureau beginnen.

Ionica Smeets, bekend als ‘wiskundemeisje’, heeft mij op de gedachte van de wijskunde gebracht. Ik vond haar de beste Zomergast van 2014. Dankzij haar heb ik voor het eerst een heel klein beetje gevoel gekregen voor de schoonheid van wiskunde. Ik ben een ‘alfa’. Alle wiskundelessen op de middelbare school, jaar na jaar, zijn totaal aan mij voorbijgegaan. Ik loste de vergelijkingen op zoals een circusaap z’n kunstjes doet: geconditioneerd gedrag – en geen idee waarmee ik bezig was.

Net als kunst

Nu weet ik, eindelijk, dat wiskunde gaat over gestileerde weergaven van de complexe, waarneembare werkelijkheid, net als kunst, en dat je daarmee formules maakt die een universele geldigheid hebben – beweringen die overal en onder alle omstandigheden kloppen.

Waarom is er nooit een wiskundeleraar geweest die me dit zo heeft uitgelegd? Waarschijnlijk omdat die dat zelf niet wist. Nerd.

Nu ik dit opeens wel meen te doorzien, denk ik: levenskunst en levenswijsheid zijn óók een vorm van wiskunde. Immers, hoe minder woorden we gebruiken om iets van ‘het leven’ te snappen, hoe dichter bij de kern, ja misschien zelfs bij ‘de zin’ van het leven we kunnen uitkomen. Weg met de sociale wetenschappen en al dat navelstarende gebazel. De weg naar de ontrafeling van het menselijk gedrag loopt via de wiskunde. Noem dit voortaan: de wijskunde.

Mijn eerste formule

En zo kwam ik op mijn allereerste wijskundige formule – zomaar opeens onder de afwas verzonnen. Zij luidt: O = (M x I) - F.

De O staat hier voor ‘oriëntatie’, wat de ver-menigvuldiging is van de M van ‘motivatie’, maal de I van ‘inspiratie’, minus de F van ‘ frustratie’.

Moeilijk? Ik licht het toe, in iets meer woorden.

De oriëntatie van een mens, dus: de keuze die zij maakt, de richting die zij in haar leven kiest, wordt in deze formule door drie factoren bepaald.

Om te beginnen is dat de wisselwerking tussen motivatie (dat wat iemand van binnenuit bewéégt, de innerlijke drijfveer) en inspiratie (dat wat van buitenaf komt ‘aanwaaien’; afgeleid van ‘spiritus’, geest).

Leefden we in een ideale wereld, dan zou ‘M x I’ de sleutel tot de levenslust zijn. Maar we moeten een factor ervan aftrekken: de frustratie. Een kind dat ooit mishandeld is, iemand met maar één been, een vrouw met een slap en lichtgeraakt karakter – het zijn allemaal remmende factoren die de M x I-motor minder hard doen loeien.

Noem dit: de Wet van de Menselijke Drijfveren. Koosnaam: de Eerste Wet van Gijs.

En nu maar hopen dat mijn wet niet al door iemand anders al is verzonnen en niet te falsificeren valt. Kom maar op! Roepen dat mijn wet niet deugt, interesseert me overigens niet zo. Verzin dan zelf een betere. Zo eigenwijskundig ben ik dan ook wel weer.