‘Dienstplicht invoeren helpt bij bestrijding criminaliteit’

Beweert Kamerlid Joram van Klaveren

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Je hebt van die discussies die ieder jaar terugkomen. ‘Hot items’ waar politici niet over kunnen ophouden. Zo wordt ieder jaar weer gepleit voor een vuurwerkverbod, hogere straffen, het afschaffen van wilde circusdieren en het legaliseren van softdrugs. Ook één uit die categorie: het herinvoeren van de militaire dienstplicht om jonge criminelen in het gareel te krijgen. Deze week begon Joram van Klaveren er maar weer eens over, de ex-PVV’er die nu samen met Louis Bontes een fractie in de Tweede Kamer vormt. Dienstplicht kan volgens Van Klaveren „een heel goed middel zijn in de strijd tegen jeugdcriminaliteit”, zei hij tegen De Telegraaf, radiostation BNR en omroep WNL.

nrc.next-lezer Han Sumajow zet er zijn vraagtekens bij en wil weten of je met dienstplicht jongeren op het rechte pad kunt houden.

Waar is het op gebaseerd?

„Het is zo dat we een hele hoop problemen hebben met bepaalde groepen”, lichtte Van Klaveren zijn voorstel toe bij WNL. „Als je kijkt naar Marokkaanse jeugd: oververtegenwoordigd in de criminaliteit.” Een half jaar dienstplicht zou deze jongeren goed doen, denkt het Kamerlid. „Op deze manier worden deze mensen een half jaar lang fysiek uit hun leefmilieu gehaald en krijgen een stukje tucht, orde, discipline en structuur aangeboden.” De dienstplicht moet gaan gelden voor alle jongens en meisjes. Van Klaveren zegt dat er binnen diverse andere politieke partijen mogelijk steun is voor zijn voorstel.

En, klopt het?

In Nederland bestond de dienstplicht voor mannen tot 1996. Sindsdien hoeft niemand meer verplicht het leger in. Waren dienstplichtige jongeren van voor 1996 minder crimineel?

Diverse wetenschappers hebben het proberen uit te zoeken. Het meeste onderzoek naar het nut van dienstplicht komt uit Verenigde Staten. De resultaten lopen uiteen, en sommige onderzoeken zijn al decennia oud, maar over het geheel genomen tonen de meeste Amerikaanse studies aan dat militaire dienst een positieve invloed kan hebben. Dienstplichtigen bleken minder crimineel dan degenen die niet in dienst zijn geweest.

Een andere grote Argentijnse studie, uit 2011, beweert juist het tegenovergestelde: militaire dienst zou crimineel gedrag juist bevórderen. Het effect was groter bij Argentijnen die meededen aan de Falklandoorlog, maar ook soldaten in vredestijd bleken een grotere kans te hebben om later crimineel te worden. Dan is er nog een Deens onderzoek dat dit weer tegenspreekt: volgens deze onderzoekers helpt sociale dienstplicht (dus zonder uitzending) bij het tegengaan van criminaliteit.

Waarom hebben onderzoeken zulke verschillende uitkomsten? Het probleem bij deze studies is dat militaire dienst er in ieder land anders uitziet. Zo is de situatie in Amerika niet goed te vergelijken met die in Nederland, onder andere doordat de dienst daar anders is geregeld en omdat Amerika veel vaker deelnam aan oorlogen dan Nederland. Onderzoeker Marieke van Schellen van de Universiteit Utrecht deed een studie naar het verband tussen dienstplicht en criminaliteit in Nederland. Daaruit blijkt dat militaire dienstplicht géén middel is om de criminaliteit terug te dringen. Van Schellen vergeleek een groep van 174 dienstplichtige mannen met een groep van 504 leeftijdsgenoten die niet in dienst waren geweest. De dienstplicht bleek geen effect te hebben op de criminele carrière van de mannen.

Conclusie

Kan herinvoering van de dienstplicht jongeren op het rechte pad houden? Sommige buitenlandse onderzoeken suggereren van wel, andere niet. De situatie in het buitenland is meestal niet goed te vergelijken met die van Nederland. Daarom baseren we ons op onderzoek naar de Nederlandse situatie. En daaruit blijkt dat dienstplicht geen middel is om criminaliteit terug te dringen. We beoordelen de stelling als grotendeels onwaar.