De wapperkoning

De sauna is een theater. Het publiek ondergaat een show van geuren, muziek en wapperkunst.

In de saunahut klinkt opeens een overdonderend gebrul. Het geluid van ineenstorting, een krakende gletsjer. Het publiek, dat net is gaan zitten op de vurenhouten banken, ziet de man in het midden, Dirk van Offel, beheerst een grote houten lepel in een emmer met water dopen en uitschenken over de kachel met hete stenen. Het sissende geluid smelt samen met het gebrul uit de speakers. Over zijn gebruinde torso schijnt een blauwe gloed.

Van Offel (48) doet vandaag een oefensessie in aanloop naar het WK Aufguss (opgieten) in oktober in Oostenrijk, waar hij als tweevoudig kampioen zijn titel verdedigt. Hij had ook graag meegedaan aan het andere WK Aufguss, komend weekend in Bussloo (Gelderland). Maar vanwege ruzie tussen de twee organisaties moeten deelnemers kiezen.

De trainingssessie doet Van Offel, een Belg, in de sauna van zijn schoonfamilie in Broechem. Zijn eigen sauna in Grobbendonk wordt verbouwd. Een echte wedstrijdcabine wordt dat, met computergestuurde belichting en verduisteringsopties. De afstand tussen kachel en banken rondom wordt zo groot, 1.30 meter, dat er genoeg ruimte is voor een uitgekiende choreografie. Een rookmachine, in sommige saunacabines zie je ze al, hoeft Van Offel niet. Hij gaat liever voor black light.

Kippenvelmomentje

De sauna begint steeds meer op een theaterzaal te lijken. Die ontwikkeling begon in de jaren negentig, toen het grote publiek ‘wellness’ ontdekte. Cabines werden groter en geschikt voor opgietsessies: een saunameester giet water of ijs met een geurtje over de stenen van de kachel – zuiver water op stenen ruikt niet lekker – en de warmte die vrijkomt, wappert hij met een handdoek naar het publiek.

Een goede wapper komt als een deken van hitte over je heen en kan leiden tot een „kippenvelmomentje”, zegt John den Boef, voorzitter van de saunameestervereniging in Nederland. De saunaganger wordt dan persoonlijk toegewapperd. Maar dat is door de opkomst van de grote, nieuwe cabines niet altijd meer mogelijk. Het showgedeelte wordt belangrijker. Met themasessies, een saunameester betreedt bijvoorbeeld met een zwaard de cabine en verdwijnt er na een kwartier opgieten met een salto achterover weer uit. Saunabezoekers kunnen met geuren en muziek een trip ervaren naar een verzonken stad of terechtkomen in een cocktailbar met pina colada-lucht. „Sommige mensen willen niet alleen maar naar die zandloper hoeven kijken”, zegt Den Boef. „Die willen meegenomen worden in een verhaal.” De grootste saunahut van Europa staat in het Duitse Wendisch Rietz, hij is 150 vierkante meter groot, heeft ruimte voor tweehonderd personen en een kachel van vier meter lang.

In de saunahut in Broechem stijgt de temperatuur. In één soepele beweging pakt Van Offel twee witte handdoeken van de rand. Hij begint ze met langzame, grove slagen rond te draaien, het geurend water verspreidend door de ruimte. Japanse pompelmoes, geranium, magnolia. Naarmate de mystieke zangstemmen uit de speakers aanzwellen, nemen zijn slagen toe in snelheid en kracht. Op zijn rug verschijnen nu de eerste pareltjes, terwijl bij het publiek het zweet al van de lijven gutst.

Al twintig jaar deed Van Offel opgietingen toen hij in 2011 voor het eerst deelnam aan een wedstrijd. Hij bedacht een sessie en reisde naar Italië, waar een groeiend clubje saunameesters sinds 2004 experimenteerde met de Aufguss ‘nieuwe stijl’. Die eerste wedstrijd was Van Offel kansloos. Met meer show en betere geuren werd Van Offel datzelfde jaar bij de Sauna Weltmeisterschaft (Sauna WM) in Oostenrijk vicewereldkampioen. Hij greep net naast de wereldtitel, maar hij maakte indruk met een vernieuwende stijl. Voor het eerst stond er iemand in de arena met een complete choreografie. Dooie momenten, zoals de greep naar een nieuwe handdoek, had hij in de choreografie geïntegreerd. Elke slag, elke wapper, was uitgedacht en werd gecombineerd met geuren en muziek. Een totaalervaring.

Onrust in de cabine

Moet dat, muziek erbij? Sommige gasten vragen het zich wel af, zegt John den Boef van de saunameestervereniging. Probeer het nou, zegt hij dan. „Want door de warmte gaan behalve je poriën óók je zintuigen openstaan.” Al gaat het soms wel wat ver, beaamt hij. „Dan wordt de hele cabine verbouwd, compleet met showdansjes en harde muziek en is er geen oog meer voor de gasten.” Maar zulke sessies worden uiteindelijk ook altijd afgestraft door het publiek, dat loopt dan gewoon weg. „Een keer zag ik een saunameester binnenkomen op klompen en met emmers met sponzen in zijn handen, alsof hij de koeien ging melken. Dat was overkill, dan krijg je onrust in de cabine.”

Met een show die wél aansloeg wilde Dirk van Offel in 2012 toenmalig wereldkampioen Helmuth Haller (‘Helli aus Tirol’) verslaan, zijn grootste concurrent. De breedgeschouderde Haller, tevens fitnesstrainer, is bekend om zijn power-Aufguss, zijn krachtige slagen met een badlaken in plaats van een handdoek. Haller is de enige die twee badlakens tegelijk als uitgevouwen vierkanten kan laten wapperen.

Van Offel is meer van de lichtvoetigheid dan van de krachtpatserij, blijkt in de saunahut in Broechem, waar nu de trommels aanzwellen. Zwaaiend met zijn felverlichte handdoeken beweegt hij haast dansend door de cabine. Dan weer rechtop, dan weer met één knie op de grond. De pizzatechniek wisselt hij af met de propeller, krachtige toreroslagen tussendoor. Voor de schroeftechniek houdt hij zijn handdoeken geplooid in een driehoek – een vierkant vindt hij minder mooi. En soms laat Van Offel twee handdoeken asynchroon wapperen, ook daarmee was hij de eerste. Niemand die dan nog de handdoeken zo vlak en strak kan houden als hij.

Maar Van Offel wist: om op het WK in 2012 te winnen van ‘de grote kanonnen’ als Helmuth Haller, moest hij méér brengen dan alleen techniek. Van Offel ging voor de totaalervaring en vond de samenwerking met de beste parfumeur in het wereldje, een Italiaan die mocht adverteren op zijn badjas. Ze vonden geuren die perfect pasten bij de ruimtereis die Van Offel samen met het publiek wilde maken. De saunameester stak zich in een morphsuit (een lycra pak dat het lichaam van kop tot teen bedekt), liet Houston aftellen en maakte zoveel rook boven de kachel dat het leek alsof er een raket opsteeg. Bám, Van Offel werd wereldkampioen.

In de sauna in Broechem nadert de opgieting het hoogtepunt. Met de rechterhand boven het hoofd zwaait Van Offel zijn handdoek met al zijn kracht in het rond. Sommige mensen kijken puffend voor zich uit, of liggen met ogen dicht. En dan opeens is Van Offel weg, de sauna uit. Het licht gaat aan.

Hoe we het vonden, vraagt hij na afloop. Van Offel verdwijnt even en komt dan terug met zijn eigen beeltenis op een kaartje. Geroutineerd zet hij op een wit vlak bovenin zijn handtekening, met eigen stift. Zo’n signeerkaartje, zegt hij, hebben die jongens in de top inmiddels allemaal.

Als tweevoudig wereldkampioen wil Van Offel op het WK in Oostenrijk nog één keer gaan voor de titel, een hattrick. Daarna doet hij een stapje terug, zodat hij meer tijd heeft voor zijn gezin.