De oorlog, iedereen heeft er genoeg van

Gisteren sloten Oekraïne, Rusland en de pro-Russische rebellen eindelijk een wapenstilstand. Voor alle partijen is dit een goed moment: de Russen ontsnappen aan nieuwe sancties, Kiev kan even op adem komen.

De wapenstilstand, die Oekraïne, Rusland en pro-Russische opstandelingen vrijdagmiddag in Minsk overeenkwamen, komt voor alle kanten op een goed moment. Daardoor is de hoop gewettigd dat het staakt-het-vuren wel even zal houden, al koestert niemand de illusie dat hiermee het conflict is opgelost. De eerste uren na het akkoord van Minsk waren er in elk geval nauwelijks meer meldingen van gevechten.

De Oekraïense regering snakt naar adem na een reeks militaire nederlagen en het uitblijven van concrete militaire steun van de kant van de NAVO. De pro-Russische opstandelingen op hun beurt staan er, dank zij substantiële steun van Moskou, aanzienlijk beter voor dan nog maar een paar weken geleden en bestendigen hun winst nu graag. Maar door nu de gevechten te staken kan Rusland mogelijk nog ontkomen aan nieuwe economische sancties van de Europese Unie. Ook kan zo de ontkiemende onrust over lijkzakken van gesneuvelde Russische militairen wegebben.

In plaats van aan de nogal ongeregelde rebellenlegertjes waarmee ze de laatste maanden werden geconfronteerd, moesten de Oekraïners plotseling het hoofd bieden aan goed getrainde en modern uitgeruste Russische militairen, volgens deskundigen onder meer behorend tot de 76-ste Russische luchtlandingsdivisie. En daartegen waren ze niet opgewassen.

De Oekraïners moeten het behalve van hun niet bijster slagvaardige regeringsleger vooral hebben van fanatiek patriottische vrijwilligerseenheden. Zij zijn het ook die bij de havenstad Marioepol, waar gisteren nog tot na het begin van het overleg in Minsk werd doorgevochten, de loopgraven hebben gegraven waarmee ze de Russen buiten de deur hopen te houden.

Nazisymbolen

Om het gebrek aan slagvaardigheid van de overheid te compenseren zijn er op grote schaal inzamelingsacties op gang gekomen. De bevolking zou zo al voor miljoenen dollars hebben bijgedragen. Voor het geld kunnen goede slaapzakken worden gekocht maar ook meer ambitieuze zaken als drones. Het weekblad The Economist meldt dat onlangs een eerste Antonov, een propellervliegtuig uit 1979, het luchtruim koos dat met particuliere giften was gefinancierd.

Voor een deel bestaan deze vrijwilligersbrigades overigens uit rechts-radicale strijders die er niet voor terugdeinzen nazisymbolen op hun uitrusting aan te brengen. Soms worden ze ook bijgestaan door strijders uit andere Europese landen.

Het is ook de vraag of juist zulke fel nationalistische groeperingen de nu afgekondigde wapenstilstand zullen accepteren. Door de ‘bevriezing’ van de status quo blijven aanzienlijke delen van het Oekraïense grondgebied immers onder Russische controle. En dat is voor hen een onverteerbare gedachte. Het zal president Porosjenko de nodige moeite kosten hen in het gareel te houden.

Daar staat tegenover dat de meeste ‘gewone’ Oekraïners hun buik vol hebben van de oorlog. Ruim een kwart miljoen inwoners is volgens de Verenigde Naties ontheemd geraakt. Porosjenko en de regering hebben dringend stabiliteit nodig om hun land weer een beetje overeind te helpen, nu dat ook economisch steeds meer moeite heeft het hoofd boven water te houden.

Overgebracht naar Siberië

Een verdere militaire escalatie is ook voor Poetin riskant. Hoewel er over de effectiviteit van de Europese sancties tot nu toe kan worden getwist, staat vast dat de Russische economie steeds meer stagneert. Een nieuwe reeks sancties, waarop de EU aanstuurt, is dan zeker niet welkom.

Tot dusverre is het Kremlin met zijn interventie bij het thuisfront niet op verzet gestuit. De Russische media juichen de opmars van de rebellen toe. Maar volgens het Comité van de Soldatenmoeders, een Russische actiegroep, zijn er de laatste weken in totaal al zo’n 15.000 Russische militairen voor kortere of langere tijd naar Oekraïne gezonden. Er zouden ook al 200 Russische militairen zijn gesneuveld. De kritische Russische krant Novaya Gazeta bracht onlangs een interview met de moeder van een jonge militair die in Oekraïne was gedood. Meer Russische doden zouden de populariteit van Poetin en de strijd in Oekraïne kunnen ondermijnen, zoals dat ook gebeurde ten tijde van de Sovjet-interventie in Afghanistan in de jaren 80. Waarbij zij aangetekend dat het Kremlin erin volhardt dat Rusland helemaal niet is betrokken bij het Oekraïense conflict.

De Russen stellen zich er intussen kennelijk op in dat het leven in de omstreden gebieden in het oosten van Oekraïne niet snel zal worden ‘genormaliseerd’. Vluchtelingen worden met tienduizenden overgebracht naar ver afgelegen steden diep in Siberië om een nieuw bestaan op te bouwen, meldde The New York Times gisteren. Volgens de Russische autoriteiten waren er eind vorige week zo al 42.718 Oekraïners naar Rusland overgebracht.