Wat de NAVO in Oekraïne kan doen? Niet heel veel

Nederland gaat een door de NAVO opgezet fonds voor Oekraïne leiden. Dat heeft premier Rutte gisteren gezegd, na afloop van de eerste dag van de NAVO-top in Wales.

Over de kronkelweggetjes op golfresort Celtic Manor in Wales, locatie van de NAVO-top, spoeden diplomaten, journalisten en militairen zich van perszaal naar vergaderruimte en containertoilet. Er is een stand opgebouwd waar de NAVO de laatste militaire snufjes en gevechtsuniformen tentoonstelt.

Een paar keer per dag valt alles even stil. Dan arriveert of vertrekt president Obama, en dan moet iedereen de berm in. Maar daarna begint het gejaag van hot naar her opnieuw. „De Oekraïense president Porosjenko gaat zo spreken!” roept een fixer van een Amerikaanse televisiecrew. „Laat maar zitten, we kennen zijn statements al.”

Verderop, rond het gemaaide gras van de putting green, staat de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Carl Bildt. Handen in zijn zakken, op z’n gemak. Hij speelt in Wales slechts een waarnemende rol, want Zweden is geen NAVO-lid.

Voor NAVO-secretaris-generaal Rasmussen moet dit een „historische top” worden waar het bondgenootschap een krachtig antwoord formuleert op de voortdurende Oekraïne-crisis. Maar met een minzaam glimlachje laat Bildt weten dat de Oekraïners zélf niet op al te veel moeten rekenen. „Wat NAVO in Oekraïne kan doen? Niet veel”, zegt de Zweed.

Financiële en economische steun aan Oekraïne is een opdracht voor de EU en het Internationaal Monetair Fonds. Bildt: „Maar NAVO’s mogelijkheden zijn op dit moment zeer beperkt. Oekraïne is eenvoudigweg geen NAVO-lid.”

Een aanvraag voor lidmaatschap door Oekraïne is vandaag niet aan de orde geweest, zegt premier Rutte bij de afsluiting van dag één. „Er komen wel vier fondsen ter ondersteuning van de modernisering van de Oekraïense strijdkrachten.” Nederland, samen met Polen, zal het fonds gericht op het versterken van logistieke expertise leiden en investeert daarin de komende twee jaar in totaal 400.000 euro.

„Maar over wapenleveranties aan Oekraïne praten we dus uitdrukkelijk niet”, zegt Rutte. „We volgen op dat punt de lijn van Duitsland: we willen slechts de Oekraïense capaciteiten verhogen.”

Al twintig jaar is Oekraïne een ‘partnerland’ van de NAVO. Er waren de afgelopen jaren gezamenlijke militaire oefeningen. De NAVO helpt nu al bij het moderniseren van het Oekraïense leger door militaire trainers ter beschikking te stellen. En sinds maart dit jaar vliegen AWACS-vliegtuigen van de NAVO boven Polen en Roemenië, om informatie te vergaren over Russische troepenbewegingen aan de grens met Oekraïne.

Nog geen duidelijke toezeggingen

In 2008 kwam tijdens een NAVO-top in Boekarest lidmaatschap van Oekraïne ter sprake, maar het werd op de lange baan geschoven. Nu, in Wales, wordt er opnieuw geen enkele toezegging gedaan. „Het is mijn indruk dat president Porosjenko begrijpt dat lidmaatschap van zijn land geen begaanbare weg is”, zegt Rutte.

Ondanks alle grote woorden en de schouderklopjes voor Porosjenko, kijkt de NAVO allereerst naar zichzelf. De Oekraïne-crisis was de wake-upcall, Oost-Europese NAVO-lidstaten als Polen en de Baltische landen vrezen voor meer Russische agressie in de nabije toekomst – dáárop moet in Wales een antwoord worden gevonden. En dat luidt: een nieuwe, snelle reactiemacht.

Hoe het eruit moet gaan zien – om hoeveel inzetbare troepen gaat het, wat worden de locaties in Oost-Europa? – staat nog niet vast. „Het is work in progress”, zegt de ene NAVO-diplomaat. „In 2015 starten we met een pilot”, zegt een andere.

Maar defensieminister Jeanine Hennis presenteerde desondanks in Wales als eerste een concrete bijdrage namens Nederland aan de nieuwe reactiemacht: honderd tot tweehonderd militairen gaat Nederland leveren. Hennis: „Van de Fransen, Britten en Amerikanen weet ik dat ze ook mee gaan doen”, zegt Hennis.

Er wordt gemord door diplomaten van NAVO-landen als Litouwen, waar de angst voor nieuwe Russische agressie groot is. Want wat is dat plan waard als er rond de tafel in Wales nog landen zijn die twijfelen aan de Russische interventie in Oost-Oekraïne?

„Ik wil eerst bewijzen zien van de aanwezigheid van Russische militairen in Oekraïne”, zegt de Tsjechische minister van Buitenlandse Zaken die zich bij de putting green heeft opgesteld naast zijn Zweedse collega Bildt.

Bildt: „Hebben jullie in Tsjechië dan geen Veiligheidsdienst die dat kan checken?”

De Tsjech lacht. Bildt, wiens ironie duidelijk geen doel treft, loopt met bezorgde blik richting clubhuis.