Unieke coalitie België is dichterbij na lange nacht

Doorbraak onder druk van Jean-Claude Juncker.

Het is aan een Luxemburger te danken dat België waarschijnlijk snel een nieuwe regering krijgt. Door te eisen dat België vóór gisterochtend half elf een kandidaat naar voren zou schuiven als eurocommissaris, heeft de nieuwe Europese-Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker de onderhandelingen tussen Belgische centrum-rechtse partijen over een regeringscoalitie in een stroomversnelling gebracht.

Junckers deadline resulteerde in een zinderende nacht van onderhandelingen. Tussen woensdagmiddag en donderdagochtend werden volgens Belgische kranten momenten van ‘totale desintegratie’ afgewisseld met kaartspelletjes. Onderhandeld werd in een klein kamertje – een ‘kot’ volgens dagblad De Morgen – in het bureau van de Kamervoorzitter aan de Brusselse Wetstraat.

De partijen – de Vlaams-nationalistische N-VA, de Vlaamse christen-democraten, de Vlaamse liberalen en de Franstalige liberalen – dragen de Vlaamse christen-democraat Marianne Thyssen voor als Europees commissaris. In ruil ziet Thyssens partij CD&V af van het Belgische premierschap, waarvoor eerder de christen-democratische oud-premier van Vlaanderen Kris Peeters in beeld was.

Op de keuze voor de Europa-expert en harde werker Thyssen, sinds 1991 lid van het Europees Parlement, had Commissiebaas Juncker sterk aangedrongen. De twee kennen elkaar goed via de christen-democratische Europese Volkspartij en Juncker zocht nog vrouwen voor zijn team.

Boze tongen beweren dat medewerkers van Juncker afgelopen weekend druk op de weifelende Belgen uitoefenden door een voorlopige portefeuilleverdeling uit te laten lekken. België kreeg daarin de onbetekenende post ‘meertaligheid’. Het dreigement: komen jullie met iemand anders dan Thyssen, dan krijgen jullie een mini-portefeuille.

Met de keuze voor Thyssen is een belangrijk obstakel in de coalitiebesprekingen uit de weg geruimd. De gesprekken zijn historisch: de N-VA van Bart De Wever, die in haar statuten een onafhankelijk Vlaanderen bepleit, lijkt voor het eerst regeringsverantwoordelijkheid te willen nemen in België. Ook bijzonder is dat de Franstalige Parti Socialiste (PS) van scheidend premier Elio Di Rupo buiten de coalitie wordt gehouden.

Opvallend genoeg was het De Wever die in de lange nacht van woensdag op donderdag de rol van bruggenbouwer speelde tussen CD&V en de Franstalige liberalen (MR), die allebei de post van eurocommissaris opeisten. MR-zwaargewicht Didier Reynders, huidig minister van Buitenlandse Zaken, zag zichzelf als gedoodverfde kandidaat.

De ‘liberale familie’ zal nu de Belgische premier leveren, zo luidt de compromisformule die De Wever bedacht: ofwel de Vlaamse ofwel de Franstalige liberalen. Dat het een Vlaming wordt, geldt als onwaarschijnlijk. De liberale Open VLD is de kleinste van alle beoogde regeringspartijen.

De N-VA is de grootste partij van België, maar zelf de premier leveren is geen optie voor de Vlaams-nationalisten. Dat zou voor veel van hun kiezers, die regeren met Franstaligen toch al problematisch vinden, een brug te ver zijn. Dat de MR nu het premierschap lijkt te krijgen, is voor de partij een eer, maar ook een risico. In de zogenaamde ‘Zweedse coalitie’ – naar de partijkleuren blauw en geel – is zij de enige Franstalige partij. In Wallonië klinkt al dat Franstaligen zo nauwelijks zijn vertegenwoordigd op het nationale niveau.

De coalitie is nog niet rond. Onderhandeld wordt nog over de harde bezuinigingen en economische hervormingen die de N-VA wil doorvoeren. Voor de achterban van CD&V en MR dreigt het beleid te rechts te worden.