Rente omlaag, balans omhoog

ECB wil met opkopen van leningen de kredietverstrekking aanjagen en een derde recessie voorkomen.

Maatregelen drukken koers euro, beleggers enthousiast

„De ondergrens is bereikt.” Die woorden gebruikte president Mario Draghi gisteren toen de Europese Centrale Bank (ECB) tamelijk onverwacht de rente verlaagde. En omdat de ondergrens bereikt is, kondigde hij ook aan dat de ECB vanaf volgende maand een opkoopprogramma van mkb- en hypotheekleningen bij banken zal beginnen. Alles om de banken in de eurozone aan te zetten tot meer kredietverlening.

Het belangrijkste rentetarief ging van 0,15 naar 0,05 procent. Dat is niet alleen een historisch dieptepunt, het is ook de grens tot waar de ECB kan gaan voordat zij de rente negatief zou maken. Draghi: „De belangrijkste reden voor de renteverlaging is dat we alle misverstanden over de ondergrens willen wegnemen.” Er zullen weinig mensen zijn die denken dat deze verlaging ervoor zal zorgen dat eurozone-banken meer leningen aan bedrijven verstrekken. Dat effect hebben de vorige verlagingen ook maar beperkt.

De ECB wil met deze stap de banken richting de grote goedkope leningoperaties (TLTRO’s) duwen, die eind deze maand beginnen. Banken kunnen dan tegen een gunstige rente geld bij de ECB lenen onder voorwaarde dat zij meer uitlenen aan bedrijven, want daar moet het herstel vandaan komen.

Draghi kondigde deze operaties in juni aan, maar inmiddels is de economische situatie in de eurozone verslechterd. De lichte groei uit het begin van het jaar is gestagneerd en er wordt gevreesd voor een derde recessie sinds het begin van de crisis, zeker omdat de economie van Duitsland in het tweede kwartaal is gekrompen.

Gisteren stelde de ECB haar groeiverwachting voor de eurozone over het hele jaar iets naar beneden bij: van 1 naar 0,9 procent. Ook de inflatieverwachting verslechterde, naar 0,6 procent, ver onder de gewenste 2 procent. Tot voor kort zag Draghi geen reden tot alarm, omdat de lage inflatie uitsluitend te wijten was aan dalende energie- en voedselprijzen. In augustus is dat veranderd, zei hij. Toen gingen ook interne factoren als de lage groei en werkloosheid meewegen.

Daarom kondigde de bankpresident gisteren nog meer maatregelen aan die het voor banken makkelijker moet maken om geld uit te lenen. Vanaf volgende maand gaat de ECB gebundelde mkb- en hypotheekleningen van banken opkopen. De leningen verhuizen dan van de bankbalans naar de balans van de ECB, en maken zo kredietruimte vrij bij de banken.

Deze zogeheten asset backed securities, gesecuritiseerde leningen, zijn omstreden omdat ze ook aan de wieg van de kredietcrisis stonden. Draghi zei gisteren dat dit programma, dat mede wordt ontworpen door het Amerikaanse adviesbureau BlackRock, „eenvoudig en transparant” zal zijn. „Securitiseren heeft een zeer slechte reputatie, maar dat komt vooral door wat er was gesecuritiseerd”, aldus de president. Hij doelde op Amerikaanse rommelhypotheken.

Draghi kon gisteren niet zeggen voor welk bedrag de ECB zal ingrijpen. Volgens analisten bedroeg de totale Europese markt voor ABS-leningen vorig jaar zo’n 200 miljard euro. De president verklaarde wel dat de ECB haar balans met de maatregelen wil vergroten tot „het niveau van begin 2012”. Het verschil tussen toen en nu is grofweg duizend miljard euro. Behalve met de TLTRO’s (voorlopig 400 miljard euro) en het ABS-programma wil de ECB dit bereiken door gedekte obligaties bij banken op te kopen.

Met dit pakket maatregelen is het de ECB gelukt om drastisch in te grijpen zonder te hoeven overgaan op het grootschalig opkopen van staatsobligaties, zoals de centrale banken in de Verenigde Staten, Japan en het Verenigd Koninkrijk hebben gedaan. Over dit instrument, het zogeheten kwantitatieve verruiming, bestaat onenigheid binnen de bestuursraad van de ECB. Met name Duitsland is fel tegen. De realiteit is nu wel dat dit de enige optie is die de ECB nog rest als de huidige ingrepen onvoldoende blijken.

Draghi’s woorden hadden onmiddellijk effect op de financiële markten. De euro daalde tot onder de 1,30 dollar, wat als gunstig wordt gezien voor de export van de eurozone, en de aandelenbeurzen stegen met het vooruitzicht op meer goedkoop geld.

Of de maatregelen de reële economie ook zullen helpen is een andere vraag. Draghi herhaalde gisteren de boodschap die hij overheden al een tijd meegeeft: „Monetaire stimulering zal geen enkel effect hebben zonder structurele hervormingen.”