Is Het Diner van Herman Koch onverfilmbaar?

Still uit trailer I Nostri Ragazzi

Er is een al Nederlandse filmversie, en actrice Cate Blanchett kondigde vorig jaar aan dat ze de Amerikaanse versie gaat regisseren. Gisteren ging op het Lido van Venetië de Italiaanse versie van Herman Kochs wereldwijde bestseller Het Diner in première: I Nostri Ragazzi. Met een staande ovatie van bijna vijf minuten.

Of de film was goed, of er zat veel cast, crew en familie in de zaal. De film was niet goed: Blanchett heeft nu een Nederlandse en een Italiaanse versie om te bestuderen hoe het niet moet.’

Update 22.30 uur: I Nostri Ragazzi is verkozen tot Beste Europese Film, waarmee de film wordt opgenomen in het aanbod van Europa Cinemas, het Europese netwerk van filmhuizen.

De Nederlandse van Menno Meyjes, uitgekomen in november vorig jaar, bleef zowel qua inhoud als vertelstructuur dicht bij de roman. Het Diner gaat over twee broers – grenspsychopaat Paul, parmantige sterpoliticus Serge - die met hun vrouwen in een Amsterdams poeharestaurant een gruweldaad bespreken: hun kinderen hebben een dakloze vrouw vermoord. En ze lijken daarmee weg te komen, ware het niet dat het geweten van Serge opspeelt: hij ze wil aangeven.

Meyjes heeft in Het Diner zo veel uit te leggen – via telefoontjes, vertelstem en flashbacks – dat iedereen maar wat in het rond drentelt en er zich aan tafel geen spanning opbouwt. Een hitfilm werd Het Diner niet. Zelfs Herman Koch, aanvankelijk enthousiast, zei later in AD:

“Als ik 90 procent van de mensen in mijn omgeving hoor zeggen: ik vind er niet zoveel aan, moet er wel iets van kloppen.”

Ivano de Matteo kiest een andere weg: hij filmt Het Diner als een lineair, chronologisch verhaal. Broers Paul en Serge zijn hier de zachtmoedige kinderarts Paolo en de gladde steradvocaat Massimo. In de film eten ze tweemaal met hun ruzieschoppende eega’s - aan het begin en het eind -, maar gek genoeg ontbreekt in dit land van voedselsnobs Kochs culinaire humor, op een nuffig Frans racotin-kaasje onder een hoopje steenkool na dan. “Geef mij maar gewoon gorgonzola”, zegt een van de dames dan.

Dat tekent het spirituele niveau van I Nostri Ragazzi, dat het ook niet aandurft het verhaal te vertellen vanuit het oogpunt van een psychopaat, en zich niet waagt aan Kochs vileine moraal. Neem de moord op de zwerver. In de krant La Repubblica zegt regisseurDe Matteo dat het gebrek aan motivatie achter het sadisme van de welgestelde tieners hem prikkelde in Het Diner. Maar in zijn film is zoon Michele zo’n pukkelpuber die na een teleurstellend feest al zijn seksuele frustratie op de dakloze uitleeft: een clichémotivatie. Zijn medeplichtige, nichtje Benedetta, is een leeg en verveeld meisje.

Het draait ook in I Nostri Ragazzi om de hamvraag: bij de politie aangeven of niet? Duidelijk lastig, dus wordt er heel wat afgepeinsd en uit ramen gestaard met gitaargetokkel. Waarna de gladde advocaat opeens de kinderen wil aangeven en de kinderarts die met zijn geweten worstelt een gewelddaad begaat. Maar dat gebeurt allemaal idioot abrupt: I Nostri Ragazzi is een laf familiedrama vol slecht geschreven personages die aan het eind hysterisch wordt. Een draak: dan is Meyjes’ script veel sterker.

Maar Cate Blanchett moet beter kunnen, zeker met hulp van een scriptschrijver als Oren Moverman, die onder meer de Bob Dylan-biopic I’m Not There schreef (2007), waarin Blanchett Bob Dylan speelde. En zo niet? Dan zijn er nog 37 landen waar Het Diner uitgegeven is, een roman waarvan de code kennelijk moeilijk te kraken is.