Loi Wah C. wil na 25 jaar de gevangenis uit

Kan Loi Wah C. gratie krijgen? Hij kreeg in 1989 levenslang. Het is onrechtmatig dat hij blijft zitten, zegt zijn advocaat.

„Het is zwaar voor mij, ik wil mijn familie zien. Wat moet ik nog méér doen om gratie te krijgen?” Loi Wah C. was geëmotioneerd toen hij het woord kreeg in de rechtszaal.

In het kort geding van C. tegen de staat stond gisteren zijn levenslange opsluiting op het spel. Hij kreeg die straf in 1989 voor de moord op een gezin van vier. Op 10 juni wees staatssecretaris Teeven zijn gratieverzoek uit april 2012 af. Maar het ging ook over de vraag of het beleid voor levenslang gestraften strijdig is met artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dat artikel verbiedt foltering en onmenselijke of vernederende behandeling en bestraffingen. Levenslange straf kan hiermee in strijd zijn, en in een aantal recente uitspraken heeft het Europese Hof voor de Rechten van de Mens nader uitgewerkt wanneer dit het geval is: als er geen enkele kans bestaat op vrijlating.

Op enig moment moet de straf herbeoordeeld worden, zei het Europees hof in 2013: kan het oorspronkelijke doel van de straf opsluiting nog rechtvaardigen? Van belang is dan hoe goed het gaat met de resocialisatie van de gevangene. Dit betekent dat de staat levenslang gestraften voeling met de samenleving moet laten houden en dat terugkeer in beginsel kan.

Lang was het de praktijk dat de positie van levenslang gestraften met tussenpozen werd heroverwogen. Gratie behoorde nadrukkelijk tot de mogelijkheden. Dat was Loi Wah C. bij zijn veroordeling eind jaren negentig ook herhaaldelijk gezegd. Op zijn gevangenispas stond 2009 als einddatum.

Maar het denken over straffen is sindsdien veranderd. In 2006 ging de op één na hoogste straf omhoog van 20 naar 30 jaar. En levenslang is nu levenslang, tenzij in een uitzonderlijk geval gratie wordt verleend. „Derhalve komen levenslang gestraften niet in aanmerking voor activiteiten die gericht zijn op reïntegratie”, schreef staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) in 2012.

Het is dit beleid dat voortdurende opsluiting van C. onrechtmatig maakt, betoogt de advocaat van C., Mathieu van Linden. C. krijgt geen reële mogelijkheid zich voor te bereiden op terugkeer in de samenleving. Dat vond ook het Haagse gerechtshof, dat advies uitbracht over het gratieverzoek. Het hof wilde positief adviseren, maar kon niets zinnigs zeggen over C.’s resocialisatie, omdat er niets was. Het voorlopig advies: begin onmiddellijk met reïntegratie, dan geven we over een jaar ons definitief advies. Teeven legde dit naast zich neer en wees het gratieverzoek af. En dat, zegt Van Linden, is naast een schoffering van het hof ook onrechtmatig. Teeven mag niet beslissen zonder definitief advies van het hof. Op 18 september doet de rechter uitspraak.