In Den Haag weten ze niet precies wat ze met jihadisten aan moeten

Hoe moet Nederland omgaan met jihadisten? Daar sprak een verdeelde Tweede Kamer gisteren over. Hieronder de meest omstreden plannen op een rij.

In de Haagse Schilderswijk werd op 24 juli een anti-Joodse demonstratie gehouden door aanhangers van IS. Foto ANP

Wat kan een kabinet eigenlijk doen tegen radicaliserende jongeren? Hoe moeten bestuurders omgaan met juichende jongeren die zwaaien met IS-vlaggen, met Nederlanders die filmpjes van onthoofdingen liken op Facebook? En met Nederlandse jihadstrijders die naar Irak of Syrië afreizen?

Gisteren sprak de Tweede Kamer over de aanpak van jihadisme in Nederland, met minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) en minister Lodewijk Asscher (Integratie, PvdA).

Zij kwamen vorige week met een lijst van 38 maatregelen. Hun plan van aanpak moet de aanwas van de jihadistische beweging in Nederland tegengaan en de voedingsbodem voor radicalisme verminderen.

Hier de meest besproken plannen – en of ze zouden werken – op een rij.

Jihadstrijders verliezen het Nederlanderschap

Minister Opstelten wil dat jihadgangers met een dubbele nationaliteit die zich hebben aangesloten bij een terroristische organisatie hun Nederlandse staatsburgerschap kwijtraken. De minister wil dat zelf en zonder tussenkomst van de rechter kunnen bepalen, zodat jihadreizigers hun Nederlandse nationaliteit kwijt zijn vóórdat ze naar Nederland kunnen terugkeren.

Kritiek van vooral SP, D66 en GroenLinks viel Opstelten ten deel omdat hij zonder oordeel van een rechter Nederlanders hun staatsburgerschap wil afnemen. Daar kwam zijn verwarrende uitleg en rommelige definitie van de nieuwe wet bij. Hij moest de Kamer een brief met uitleg toezeggen, omdat de onduidelijkheid maar bleef bestaan.

Werkt zo’n maatregel niet contraproductief bij het tegengaan van terreur, vroeg GroenLinks-fractievoorzitter Bram van Ojik zich bovendien af: „Als iemand lid is van een terroristische organisatie moet je hem niet het Nederlanderschap ontnemen, maar ervoor zorgen dat hij geen terroristische aanslagen kan plegen, waar dan ook ter wereld.”

Coalitiepartij PvdA steunt het voorstel. Al noemde fractievoorzitter Diederik Samsom het een „vergaand” plan en wilde hij benadrukt zien dat de gang naar de rechter open staat – achteraf.

Stel de verheerlijking van de jihad en geweld strafbaar

Niet het kabinet, maar CDA-leider Sybrand van Haersma Buma kwam met het plan om het verheerlijken van geweld en terreur strafbaar te stellen. Het idee is niet nieuw binnen het CDA. Piet Hein Donner probeerde het in 2005 ook eens door te voeren, in zijn tijd als minister van Binnenlandse Zaken.

Van Haersma Buma vond gisteren in de Kamer amper steun voor zijn – volgens de VVD „onzalige” – plan. Toen en nu was de belangrijkste kritiek dat rechters te lastig kunnen vaststellen wanneer concreet sprake is van verheerlijking. D66, SP en GroenLinks en zelfs minister Opstelten noemden Buma’s voorstel een vorm van ‘gedachtepolitie’, omdat het strafbare feit niet alleen een directe oproep om geweld hoeft te betreffen, maar ook om „de gedachte erachter” kan gaan.

Opslag van vluchtgegevens van alle Nederlanders

Minister Opstelten wilde het graag: alle reserverings- en incheckgegevens van vliegpassagiers opslaan, om vervolgens de jihadreizigers eruit te kunnen pikken. Geen proportionele maatregel, vond het grootste deel van de Tweede Kamer. Ook Opsteltens eigen VVD is ertegen.

Dus trok de minister zijn oorspronkelijke plan gisteren in. Hij gaat alleen beter gebruikmaken van een nu al bestaande lijst, zei hij, dat is een beperkte variant waar de ongeveer 130 jihadisten en de zwaarste criminelen op staan.

Een expertcentrum Radicalisering en Maatschappelijke Spanning

Dit nieuw op te richten centrum moet radicalisering en maatschappelijke spanningen gaan monitoren. Het moet praktische ondersteuning aan gemeenten gaan bieden, als zij vragen hebben over hoe ze extreme burgers tegemoet kunnen treden.

Tegelijk heeft het kabinet dit jaar de subsidie ingetrokken voor Forum, een kennisinstituut voor multiculturele vraagstukken met juist die zaken als kerntaak. Jojobeleid, concludeerde Alexander Pechtold (D66).

Maatregelen tegen teruggekeerde jihadstrijders

Het kabinet wil maatregelen kunnen nemen tegen ‘terugkeerders’ uit Syrië of Irak, om ronselen of radicalisering van hun omgeving tegen te gaan. In de brief van Opstelten staan zaken als meldplicht, contactverboden of het meewerken aan verhuizen genoemd. Veel duidelijker werd dit plan niet. GroenLinkser Bram van Ojik vroeg zich af of het kabinet met zulke maatregelen niet juist „het gevaar loopt dat mensen er misschien nog radicaler van worden”. Die vraag bleef onbeantwoord.

Ook de achterliggende vraag die veel Kamerleden hadden – hoe is het mogelijk dat jongeren ontsporen en radicaliseren, en wat moeten we doen om dat te voorkomen? – lieten de twee bewindspersonen gisteren grotendeels liggen.

Vicepremier Lodewijk Asscher zei wel dat „het op de lange termijn een belangrijke opgave is om de voedingsbodem weg te nemen en om mensen weerbaar te maken”. Maar een analyse over wat nou precies de aantrekkingskracht is van die gewelddadige extremistische jihad voor jongeren, ontbrak. „Het blijft ook in dit debat zoeken”, concludeerde minister Opstelten monter.