‘De NAVO kan niet veel in Oekraïne’

De NAVO heeft in Wales besloten dat ze Oekraïne extra zal helpen bij het moderniseren van het leger. Veel meer zit er niet in.

In Cardiff Castle, in Wales, hielden de staatshoofden en regeringsleiders van de 28 NAVO-landen gisteren een werkdiner als onderdeel van hun tweedaagse top. Foto AP

Op het golfresort Celtic Manor in Wales, gisteren en vandaag locatie van de NAVO-top, loopt de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Carl Bildt rond het op het kort gemaaide gras van de putting green. Handen in zijn zakken, op z’n gemak. Hij speelt in Wales slechts een waarnemende rol, Zweden is geen NAVO-lid.

Voor NAVO-secretaris-generaal Rasmussen moet dit een ‘historische top’ worden waar het bondgenootschap een krachtig antwoord formuleert op de voortdurende Oekraïne-crisis. Maar met een minzaam glimlachje laat Bildt weten dat de Oekraïners zélf niet op al te veel moeten rekenen. „Wat de NAVO in Oekraïne kan doen? Niet veel”, zegt de Zweed, een van de meest ervaren ministers van Buitenlandse Zaken.

Financiële en economische steun aan Oekraïne is een opdracht voor de EU en het Internationaal Monetair Fonds. Bildt: „Maar de mogelijkheden voor de NAVO zijn op dit moment zeer beperkt. Oekraïne is eenvoudigweg geen NAVO-lid.”

Een aanvraag voor lidmaatschap door Oekraïne is vandaag niet aan de orde geweest, zegt premier Rutte bij de afsluiting van dag één. „Er komen wel vier fondsen ter ondersteuning van de modernisering van de Oekraïense strijdkrachten.” Nederland, samen met Polen, zal een fonds gericht op het versterken van logistieke expertise leiden en investeert daarin de komende twee jaar in totaal 400.000 euro.

„Maar over wapenleveranties aan Oekraïne praten we dus uitdrukkelijk niet”, zegt Rutte. „We volgen op dat punt de lijn van Duitsland: we willen slechts de Oekraïense capaciteiten verhogen.”

Al twintig jaar is Oekraïne een ‘partnerland’ van de NAVO. Er waren afgelopen jaren gezamenlijke militaire oefeningen. De NAVO helpt nu al bij het moderniseren van het Oekraïense leger door militaire trainers ter beschikking te stellen.

En sinds maart dit jaar vliegen AWACS-vliegtuigen van het bondgenootschap boven Polen en Roemenië, om informatie te vergaren over Russische troepenbewegingen aan de grens met Oekraïne.

In 2008 kwam tijdens een NAVO-top in Boekarest het lidmaatschap van Oekraïne ter sprake, maar het werd op de lange baan geschoven. Nu, in Wales, wordt er opnieuw geen enkele toezegging gedaan. „Het is mijn indruk dat president Porosjenko begrijpt dat lidmaatschap van zijn land geen begaanbare weg is”, zegt Rutte.

Ondanks alle grote woorden en de schouderklopjes voor Porosjenko, kijkt de NAVO allereerst naar zichzelf. De Oekraïne-crisis was de ‘wake up-call’, Oost-Europese NAVO-lidstaten als Polen en de Baltische landen vrezen voor meer Russische agressie in de nabije toekomst – dáárop moet in Wales een antwoord worden gevonden. En dat luidt: een nieuwe, snelle reactiemacht.

Het staat nog niet vast hoe die eruit moet zien, om hoeveel inzetbare troepen het gaat en wat de locaties in Oost-Europa worden. „Het is werk in uitvoering”, zegt de ene NAVO-diplomaat. „In 2015 starten we met een pilot”, zegt een andere.

Maar minister Hennis (Defensie, VVD) presenteerde desondanks in Wales namens Nederland als eerste een concrete bijdrage aan de nieuwe reactiemacht: 100 tot 200 militairen gaat Nederland leveren. Hennis: „Van de Fransen, Britten en Amerikanen weet ik dat ze ook mee gaan doen.”

Maar wat heb je aan zo’n plan als er rond de tafel in Wales nog altijd landen zijn die zelfs niet overtuigd zijn dat Rusland in Oost-Oekraïne mee vecht, morren diplomaten van NAVO-landen als Litouwen. De president van dit land zei vorige week nog dat „Europa in oorlog is met Rusland”.

„Ik wil eerst bewijzen zien van de aanwezigheid van Russische militairen in Oekraïne”, zegt de Tsjechische minister van Buitenlandse Zaken sceptisch, als hij zich bij de putting green heeft opgesteld naast zijn Zweedse collega. Bildt: „Hebben jullie in Tsjechië dan geen veiligheidsdienst die dat kan checken?” De Tsjech lacht. Bildt, wiens ironie duidelijk geen doel treft, loopt met bezorgde blik richting het clubhuis.