De AIVD kon gewoon zijn gang gaan

De AIVD schendt de privacy van burgers op sociale media en verzamelt ten onrechte gegevens, zo bleek gisteren. Eerder zou dit voor ophef hebben gezorgd; nu vindt de Tweede Kamer jihadisten erger.

De inlichtingendienst AIVD schendt de privacy van burgers bij onderzoeken op sociale media. Bovendien verzamelt en bewaart de dienst door het hacken van webfora ten onrechte informatie van grote groepen bezoekers. Het rapport hierover gisteren van de toezichthouder op de inlichtingen en veiligheidsdiensten, de CTIVD, is stof tot nadenken op het moment dat de Tweede Kamer met het kabinet debatteert over een actieplan om jihadisme onder Nederlandse jongeren hard aan te pakken.

Juist deze week dienden twee ministers – Ivo Opstelten (Justitie, VVD) en Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA) – een voorstel in om de reisgegevens van alle Nederlanders op te slaan. En dat terwijl de CTIVD er bij de AIVD op hamert dat onschuldige mensen niet als potentiële verdachten mogen worden behandeld.

Spionnen struinen het internet af

Dat de AIVD actief zoekt naar informatie, zal niemand verbazen. En dat de dienst daarbij ook op internet actief is, evenmin. Radicale imams hebben de moskee ingeruild voor YouTube. Het radicale gedachtegoed wordt verspreid via sociale media en het ronselen van strijders voor de heilige oorlog vindt plaats in achterkamertjes op internet – het zogeheten dark net, dat niet in de registers van Google is opgenomen.

De inlichtingendiensten gaan met hun tijd mee. Het mannetje dat op de hoek van de straat een dubieuze moskee in de gaten hield, is vervangen door digitale spionnen die het internet afstruinen op zoek naar moslimradicalen en ronselaars die potentiële jihadisten werven voor de heilige oorlog in Syrië, Irak of Nederland.

NRC Handelsblad en nrc.next onthulden eind vorig jaar op basis van vertrouwelijke stukken over de NSA uit de Snowden-files dat inlichtingendienst AIVD hoogwaardige technieken gebruikt om webfora te infiltreren en zo zicht te krijgen op de mensen die daar actief zijn.

Volgens de dienst gaat het daarbij om fora waar zich alleen maar radicale personen ophouden. Minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) die verantwoordelijk is voor de AIVD, meldde indertijd dat het hacken van webfora niet in strijd is met de wet en volgens de regels wordt gedaan. Uw privacy wordt niet geschonden door geheime diensten, was de boodschap van de minister.

De toezichthouder op de inlichtingendiensten, de CTIVD, kwam gisteren met een rapport dat het tegendeel bewijst. Bij het hacken van webfora worden de regels voor de bescherming van privacy niet altijd nageleefd en dat leidt tot onrechtmatigheden. Zo wordt het inzetten van digitale agenten niet altijd goed gemotiveerd en wordt er bij het hacken van grotere webfora soms disproportioneel veel informatie verzameld over mensen die nergens van worden verdacht.

Dat klinkt misschien niet zo erg maar in de wereld van de geheime diensten, waar met meel in de mond praten de regel is, zijn dit harde woorden. Tweede Kamerlid Gerard Schouw (D66): „Dit is het pittigste rapport dat ik ooit onder ogen kreeg over de AIVD. Hieruit blijkt dat de minister zich helemaal niet aan de wet houdt.”

Tienduizenden Nederlanders

Nog opvallender is de reactie van minister Plasterk. Zei hij vorig jaar nog dat de diensten bij het hacken van webfora binnen de wet handelden, nu verklaart hij dat er geen beleid was om bepaalde regels voor het hacken van webfora te toetsen.

Kortom: de AIVD kon gewoon haar gang gaan. Zo zijn waarschijnlijk de gegevens van tienduizenden Nederlanders die een onschuldig webforum bezochten, verzameld en opgeslagen omdat de AIVD de identiteit en het gedrag van enkele medebezoekers wilde registreren.

Maar Plasterk hoeft weinig problemen te verwachten in de Tweede Kamer. Politici hebben inmiddels andere zorgen. CDA-leider Sybrand van Haersma Buma stelde gisteren voor om het budget van de AIVD te verruimen. Eerder zei hij dat de dienst in de aanpak van het jihadisme op „oorlogssterkte” moet zijn. Schouw: „Vijf maanden geleden had dit rapport zeker tot een spoeddebat geleid. Nu wordt er met een andere blik naar gekeken.”