‘Ambtenaren vaker ziek’

Diverse nieuwsmedia naar aanleiding van Kamervragen van D66

illustratie Emmelien Stavast

De aanleiding

D66 is bezorgd over het hoge ziekteverzuim bij het Rijk, schreven diverse media afgelopen dinsdag. Het verzuim lag „volgens recente cijfers vorig jaar met 5,2 procent ruim boven het Nederlands gemiddelde van 3,9 procent”, stond onder meer op telegraaf.nl. En volgens nrc.nl „wil D66 weten waarom de ambtenaren zo veel ziek zijn”.

Volgens de online berichtgeving hebben D66-Kamerleden Gerard Schouw en Steven van Weyenberg dinsdag een verklaring gevraagd aan de ministers Stef Blok (Rijksdienst, VVD) en Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA). Ze dringen aan op een onderzoek en op maatregelen om het verzuim omlaag te brengen. Ook willen ze weten wat het Rijk bespaart als het ziekteverzuim daalt naar het landelijke gemiddelde.

We checken of mensen bij het Rijk inderdaad vaker verzuimen wegens ziekte.

Waar is het op gebaseerd?

We vragen bij D66 de brief op die de partij aan de ministers heeft gestuurd. Daarin staan acht schriftelijke vragen.

Het gaat alleen om de eerste vraag, die luidt: ‘Bent u bekend met het feit dat het ziekteverzuimpercentage bij de Rijksoverheid (5,2 procent in 2013) ruim hoger is dan het gemiddelde ziekteverzuimpercentage (3,9 procent ) in Nederland en het hoogste is van alle sectoren?’

Er staan twee bronvermeldingen bij deze vraag. De eerste bron is Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2013, p. 42. De tweede bron is een link naar een statistiek van het CBS. We checken ze beide.

En, klopt het?

De Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2013 blijkt niet te gaan om ‘alle ambtenaren’, zoals sommige online berichtgeving doet vermoeden, maar slechts om mensen die vallen binnen de cao ‘Rijk’. Dat zijn vooral mensen die werken op de ministeries. Het totaal, 108.834 medewerkers, is slechts een fractie van iedereen die werkt in de publieke of semipublieke sector. Zo vallen onder meer werknemers bij provincies en gemeentes, in de zorg, de politie of in het onderwijs er vrijwel allemaal niet onder.

Op pagina 42 van het rapport staat als toelichting dat het ziekteverzuim binnen het Rijk „licht is gedaald naar 5,2 procent in 2013”. In de voorgaande jaren was het verzuim respectievelijk 5,3 en 5,5 procent. De cijfers komen volgens een woordvoerder van Binnenlandse Zaken uit het administratieprogramma van het Rijk, P-Direkt. Bij alle ministeries zijn hiertoe de verzuimcijfers opgevraagd.

Waarom D66 juist nu hierover Kamervragen stelt, is de woordvoerder overigens niet duidelijk. Het rapport is al in mei gepubliceerd.

De tweede bron waar D66 naar verwijst, is een statistiek van het CBS: het ziekteverzuimpercentage per bedrijfstak over 2013. Die statistiek, gepubliceerd in juni, laat zien dat van alle sectoren het hoogste verzuimpercentage met 5,0 procent inderdaad voorkomt bij ‘Openbaar bestuur en overheidsdiensten’. In deze statistiek zijn medewerkers van provincies en gemeenten wel meegerekend.

Kijken we breder, naar de CBS-cijfers van verzuim over meerdere jaren, dan blijkt de 5,0 over 2013 het laagste sinds de meting begon in 1996. Zo lag het verzuimcijfer bij de overheid in 2012 nog op 5,3 en was dit cijfer in 2001 zelfs 7,7 procent. In al die jaren ligt het verzuimpercentage bij de overheid boven dat van andere sectoren. Organisatiegrootte verklaart grotendeels dat verschil: in grote organisaties – zoals overheden vaak zijn – melden werknemers zich vaker ziek. Zo was het verzuimpercentage bij organisaties met meer dan honderd medewerkers (commercieel, publiek en semipubliek) vorig jaar 4,8 procent, tegen 3,4 procent bij organisaties met 10 tot 100 medewerkers.

Conclusie

‘Ambtenaren vaker ziek’,berichtten nieuwsmedia deze week. Aanleiding was bezorgdheid van D66 over het hoge ziekteverzuim bij het Rijk. De zorgen van D66 gaan over medewerkers die vallen onder de cao ‘Rijk’, dat is slechts een fractie van alle ambtenaren. Het verzuim bij het Rijk is inderdaad hoger dan elders, maar het is tegelijkertijd niet eerder zo laag geweest. De bewering is desondanks waar.