‘Afrika is meer dan alleen ebola’

Nieuwe documentaireserie van journalist Bram Vermeulen

„Ik was amper een week terug, toen overleed Mandela. In Johannesburg konden we de herdenkingsdienst in het voetbalstadion filmen. We vroegen onze fixer Sbu, een zwarte Zuid-Afrikaan, of hij op onze spullen wilde passen. We hadden hem daarvoor betaald. Maar hij zei: ‘Dat doe ik niet. Dit gaat over mijn president, ik ga mee naar binnen.’ Dat vond ik typerend. Twintig jaar na de apartheid is er nu een goed opgeleide generatie die de voormalige verhoudingen niet meer accepteert.”

Vijf jaar lang werkte Bram Vermeulen voor deze krant en voor de NOS in Turkije. Vorig jaar keerde hij terug naar Zuid-Afrika, het land waar hij voorheen ook al werkte als correspondent. Na twee VPRO-series over Turkije, is hij nu te zien in een nieuwe documentaireserie, getiteld Dwars door Afrika.

Zijn terugkomst verschafte hem een ‘heldere blik’ op het land. „In vergelijking met Turkije heeft men in Zuid-Afrika heel wat vrijheden verworven. Je kunt in de krant lezen over corruptieschandalen. In Turkije word je in de gevangenis gegooid als je daarover publiceert.” Deze vrijheden keren zich in Zuid-Afrika nu als een boemerang tegen de heersende macht. „De generatie die nu opgroeit, is kritisch over het ANC. Men leest over democratie en denkt: how about us? Er worden iedere dag in Zuid-Afrika wel vijf demonstraties gehouden.”

Twintig jaar na de afschaffing van de apartheid heeft het land het marktkapitalisme omarmd. „Dat betekent vooral: een land vol shopping malls. Ondertussen groeit het protest van degenen die niet mee kunnen doen en ook een iPhone willen.”

Voor zijn serie reisde Vermeulen ook door Zimbabwe, Zambia en Angola. Uitgangspunt was de vraag: is Afrika inderdaad zo booming als de media beweren? „De afgelopen jaren lees je in bladen als The Economist dat de middenklasse is verdubbeld. En dat de snelst groeiende economieën zich in Afrika bevinden. Ik wilde weten wat dat betekent.”

De realiteit blijkt inderdaad anders in elkaar te steken. „Zuid-Afrika stevent af op een recessie.” Een land als Angola, daarentegen, groeit als kool. „Na de burgeroorlog lag daar een groot deel van de gebouwen in puin. Nu zijn er overal prachtige appartementcomplexen verrezen. Dat is slechts decor. In die gebouwen wonen alleen ambtenaren.”

Had Vermeulen ook nog een missie met zijn serie? ‘Booming’ mag dan relatief zijn, het is toch ook niet meer het zielige continent vol corruptie en ellende? „Toch domineert negatief nieuws nog steeds de kranten. Als het over Afrika gaat, is het toch weer de ebola-epidemie.”

Dat laatste merkte Vermeulen opnieuw toen hij deze week door een redacteur van een tv-programma werd benaderd om in de uitzending te komen vertellen over Dwars door Afrika. „Ik kreeg een sms’je van de redacteur met de vraag: ‘Ben je dan geen ebolaspecialist?’ Ze zijn toch bang dat de kijker zich niet interesseert voor ander nieuws uit Afrika. Bovendien denk ik: dude, kijk even op de kaart. Liberia ligt verder van Kaapstad dan van Amsterdam.”