Aanpak jihadisten gaat ‘te ver’

Tweede Kamer blokkeert massale opslag reisgegevens, kritiek commissie op AIVD

Op twee fronten tegelijk bleek gisteren hoezeer het kabinet worstelt met het bestrijden van jihadisme. In de Tweede Kamer kregen de ministers Opstelten (Justitie, VVD) en Asscher (Sociale Zaken, PvdA) forse kritiek op onderdelen van hun actieplan om radicalisering van Nederlandse moslimjongeren tegen te gaan. De Kamer vreest voor een buitensporige schade van privacy van burgers.

Tegelijk kwam de toezichthouder op de inlichtingendiensten, de CTIVD, met een rapport waaruit blijkt dat de AIVD bij onderzoeken op sociale media de privacy van burgers schendt. Bovendien verzamelt en bewaart de AIVD door het hacken van webfora ten onrechte informatie van grote groepen bezoekers.

De Kamer blokkeerde gisteren het plan van Opstelten en Asscher om de reisgegevens van alle Nederlanders op te slaan. De Kamer had dat al eens eerder gedaan, maar na alarmerende berichten over radicaliserende jongeren kwamen de twee ministers er opnieuw mee. En dat terwijl de CTIVD er in haar rapport op hamert dat onschuldige mensen niet als potentiële verdachten mogen worden behandeld.

Dat de inlichtingendiensten actief zoeken naar informatie, zal niemand verbazen. En dat de dienst daarbij ook op internet actief is, evenmin. Radicale imams hebben de moskee ingeruild voor YouTube. Het radicale gedachtegoed wordt verspreid via sociale media en het ronselen van strijders voor de heilige oorlog gebeurt op internet.

De inlichtingendiensten gaan met hun tijd mee. De spion met een gleufhoed is vervangen door online surveillerende agenten die het internet afstruinen op zoek naar moslimradicalen en ronselaars die potentiële jihadisten werven voor de heilige oorlog in Syrië, Irak of Nederland.

NRC onthulde eind vorig jaar op basis van vertrouwelijke stukken van de NSA van klokkenluider Edward Snowden dat de AIVD hoogwaardige technieken gebruikt om webfora te infiltreren en zo zicht krijgt op de mensen die daar actief zijn. Volgens de dienst gaat het daarbij om fora waar zich louter radicale personen ophouden.

Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA), die verantwoordelijk is voor de AIVD, meldde destijds dat het hacken van webfora volgens de regels wordt gedaan. De CTIVD kwam gisteren met een rapport dat het tegendeel bewijst. Zo wordt het inzetten van online surveillerende agenten niet altijd goed gemotiveerd en wordt er bij het hacken van grotere webfora soms disproportioneel veel informatie verzameld over mensen die nergens van worden verdacht. Tweede Kamerlid Schouw (D66): „Dit is het pittigste rapport dat ik ooit onder ogen kreeg over de AIVD. Hieruit blijkt dat de minister zich helemaal niet aan de wet houdt.”

Plasterk schrijft nu aan de Kamer dat er geen beleid was om bepaalde regels voor het hacken van webfora te toetsen. Kortom: de AIVD kon gewoon zijn gang gaan. Zo zijn waarschijnlijk de gegevens van tienduizenden Nederlanders die een onschuldig webforum bezochten, verzameld en opgeslagen omdat de AIVD de identiteit en het gedrag van enkele bezoekers wilde registreren. Er zijn geen namen van fora bekend, maar het zou bijvoorbeeld kunnen gaan om Maroc.nl.

Toch hoeft Plasterk weinig problemen te verwachten. Politici hebben inmiddels andere zorgen. Terwijl CDA-Kamerlid Omtzigt nog schrijft aan een rapport over de afluisterpraktijken van inlichtingendiensten, eist zijn fractievoorzitter Van Haersma Buma meer geld voor de AIVD om de dienst op „oorlogssterkte” te brengen. Schouw: „Vijf maanden geleden had het rapport van de CTIVD zeker tot een spoeddebat geleid. Nu wordt er met een andere blik naar gekeken.” Inderdaad; een verzoek van D66 om een snel debat hierover wees de Kamer gisteren af.