Poetins plan is goed getimed

Russische president komt met gebaar van goede wil na nieuwe successen van pro-Russische rebellen in het oosten.

Poetin op staatsbezoek bij zijn collegaElbegdorj in Mongolië, waar de Russische president zijn plannen ontvouwde. Foto AFP

Vlak voor de NAVO-top in Wales kwam president Poetin gisteren met een plan de gevechten in het oosten van Oekraïne voorlopig te beëindigen. Daarmee wilde hij de wereld kennelijk tonen dat Rusland van goede wil is. Maar veel critici, onder wie NAVO-secretaris-generaal Rasmussen, wezen het meteen van de hand als onoprecht.

Vanuit de Mongoolse hoofdstad Ulan Bator, waar hij op staatsbezoek was, zette Poetin „enkele gedachten, een actieplan”, uiteen. Wat hem betreft kunnen de wapens in zeven stappen het zwijgen worden opgelegd. Zowel de Oekraïense regeringstroepen als de opstandelingen zouden moeten ophouden met schieten en hun opmars moeten staken. Krijgsgevangenen moeten worden uitgewisseld en het Oekraïense leger dient zich terug te trekken uit de steden.

Gisterochtend hadden Poetin en zijn Oekraïense collega Petro Porosjenko telefonisch contact, waarbij ze een en ander bespraken. Opgewekt zond een Oekraïense woordvoerder het bericht de wereld in dat een „permanente wapenstilstand” was bereikt. Koeltjes werd dit even later tegengesproken door Poetins woordvoerder. Rusland kan zo’n overeenkomst helemaal niet sluiten omdat het zelf geen partij is bij het Oekraïense conflict, zei hij. Haastig slikten daarop de Oekraïners de term wapenstilstand in en spraken in plaats daarvan van een ‘wapenstilstandsproces’.

Volgens Porosjenko kan dit morgen al zijn beslag krijgen, wanneer Russische en Oekraïense vertegenwoordigers elkaar ontmoeten in de Wit-Russische hoofdstad Minsk – in aanwezigheid van mensen van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) .

Poetins plan is goed getimed. Juist de afgelopen paar weken hebben de pro-Russische opstandelingen, naar algemeen wordt aangenomen met actieve steun uit Moskou, aanzienlijke terreinwinst geboekt. Ze hebben het vliegveld van Loegansk heroverd en dat van Donetsk omsingeld. Bij het spoorwegknooppunt Ilovaisk, zo’n 20 kilometer van Donetsk, bezorgden de rebellen het Oekraïense leger eind vorige week na wekenlange verbitterde gevechten een forse nederlaag. Volgens Oekraïense media zouden er honderden doden zijn gevallen. De plaats is deels verwoest en volgens een verslaggever van de Franse krant Le Monde liggen de straten er nog bezaaid met verkoolde militaire voertuigen en ander achtergelaten militair materieel, waaronder niet geëxplodeerde mortiergranaten.

Analisten sluiten niet uit dat Poetin erop aanstuurt het conflict in het oosten van Oekraïne te ‘bevriezen’, zoals dat ook is gebeurd met diverse andere brandhaarden aan de rand van Rusland, zoals Transnistrië, Nagorno-Karabach en Zuid-Ossetië.

Feitelijk zou dit betekenen dat de gebieden die nu op de Oekraïense strijdkrachten zijn veroverd, in handen van de rebellen blijven. Dat zou op zichzelf al gezichtsverlies betekenen voor de regering in Kiev.

Overigens is onzeker in hoeverre de pro-Russische opstandelingen bereid zijn de gevechten te staken, nu ze de wind in de zeilen lijken te hebben. Maandag zei een vertegenwoordiger van de door de rebellen uitgeroepen Volksrepubliek Donetsk dat de opstandelingen bereid waren bij Oekraïne te blijven in ruil voor vergaande autonomie. Maar een dag later zei Alexander Zacharsjenko, de ‘premier’ van de Volksrepubliek, dat alleen volledige onafhankelijkheid van Kiev voor hem aanvaardbaar is.

Onduidelijk is ook in hoeverre Rusland greep heeft op de opstandelingen. Gisteren gingen de beschietingen in de buitenwijken van Donesk, de hoofdstad van de ‘Volksrepubliek’, onverminderd door.

Oekraïne heeft intussen weinig reden voor optimisme. Hoewel president Porosjenko zich achter het ‘wapenstilstandsproces’ schaarde, toonde premier Jatsenjoek zich in het geheel niet onder de indruk. Volgens hem gaat het slechts om „misleiding” door Poetin. „Het echte plan van Poetin is Oekraïne te vernietigen en de Sovjet-Unie te herstellen.”

Op substantiële militaire steun van het Westen hoeft Kiev niet te rekenen. De Amerikaanse aankondiging dat ze tweehonderd parachutisten naar het westen van Oekraïne sturen om deze maand mee te doen aan militaire oefeningen, is slechts van symbolische betekenis. Poetin zal er niet wakker van liggen.