NAVO-top onder hoogspanning

Russische president Poetin zaait verwarring vlak voor top in Wales met plan staakt-het-vuren.

Onder politieke hoogspanning zoekt de NAVO naar een gezamenlijke, krachtige reactie op de Russische interventie in Oekraïne. Maar een dag voor hun top in Wales vandaag begon, wist president Poetin verwarring te zaaien met zijn plan voor een staakt-het-vuren in Oekraïne.

Secretaris-generaal Rasmussen van de NAVO veegde het voorstel van de Russische president vanochtend meteen als „onoprecht” van tafel. Rusland heeft steeds gezegd geen partij te zijn in de strijd die in Oost-Oekraïne woedt, maar toch presenteerde Poetin gisteren een zeven-punten-plan waarover morgen al overeenstemming bereikt zou kunnen worden met de Oekraïense regering en de pro-Russische separatisten. Hij had daarover gesproken met de Oekraïense president Porosjenko, die aanvankelijk welwillend reageerde. Maar zijn premier Jatsenjoek noemde het misleidend.

Hoe hoog de inzet is van de NAVO-top bleek uit de toespraak die president Obama gisteren in Estland hield. Vanwege de „Russische agressie in Oekraïne”, zei Obama, „is de veiligheid van Europa in gevaar.” Hij zei dat Rusland de NAVO op de proef stelt, nu het de territoriale integriteit heeft geschonden van een onafhankelijk Europees land, Oekraïne.

Belangrijkste agendapunt voor de 28 staatshoofden en regeringsleiders op de top is de oprichting van een snelle reactiemacht in Oost-Europa.

Scepsis over het voorstel van Poetin overheerste in Wales. „Pas als Poetin stopt met de inzet van troepen en wapens in Oost-Oekraïne, zijn wij bereid om onze positie te heroverwegen”, zei de Letse NAVO-ambassadeur Maris Riekstins bij aankomst in Wales. „Eerst zien, dan geloven.” Anderen wezen op de timing van Poetin: niet alleen vlak voor de NAVO-top, maar ook voor de Europese Unie morgen naar verwachting nieuwe sancties instelt.

Het is weer één van Poetins meesterzetten, zegt de gerenommeerde NAVO-watcher Judy Dempsey. Volgens haar maakt Poetin „handig gebruik” van verdeeldheid binnen de NAVO.

Over de door Rasmussen en Obama gewenste harde opstelling tegenover Moskou is binnen het bondgenootschap nog geen overeenstemming. Het zijn vooral de Europeanen zélf die twijfelen, zegt Dempsey. De deur voor Poetin dichtsmijten, of toch maar op een kier houden? Frankrijk heeft het er moeilijk mee. De levering van de eerste van twee door Moskou bestelde oorlogsschepen werd gisteren weliswaar opgeschort. Maar afgeblazen is de Frans-Russische deal niet.

„Illustratief is ook de twijfel in Duitsland”, zegt Dempsey. „Bondskanselier Merkel begrijpt maar al te goed de angst in landen als Polen of Estland voor wat Poetin op hun grondgebied mogelijk nog van plan is.” Die landen willen een stevige toezegging van alle NAVO-landen dat Artikel 5 – een aanval op één lidstaat is een aanval op ons alle lidstaten – ook daadwerkelijk handen en voeten krijgt met een nieuwe vorm van troepenopbouw aan hun grenzen.

„Maar tegelijk wil Merkel de dialoog met Poetin open houden”, zegt Dempsey. „Zij heeft het op deze NAVO-top dan ook het moeilijkst van iedereen.”

De verdeeldheid leeft ook binnen de groep van Oost-Europese landen die na de ineenstorting van de Sovjet-Unie beurtelings toetraden tot de NAVO. De reden was toen eenvoudig: bescherming tegen hun voormalige ‘zetbaas’ Moskou. Maar nu, een kwart eeuw na de val van de Berlijnse Muur, is het maar de vraag hoe ver landen als Hongarije, Tsjechië en Slowakije bereid zijn te gaan. Die landen, sterk afhankelijk van Russisch gas, zijn op economisch terrein verweven met de Russische economie, en dus met de Russische politiek. „Rusland is een succesvol voorbeeld voor mijn land”, zei onlangs nog de Hongaarse premier Orbán die vandaag in Wales ook meebeslist over NAVO’s nieuwe strategie versus Rusland.