‘Bouterse is rechter in eigen zaak’

Surinaamse jurist

De Decembermoorden worden internationaal vervolgd. In Suriname ligt de zaak stil.

Desi Bouterse op een persconferentie na vermeende tegen-coup in 1981. Foto Hollandse Hoogte

Nabestaanden van de vijftien mannen die in december 1982 in Suriname zijn vermoord stappen naar de mensenrechtencommissie van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) om hun recht te halen. Dat maakten vertegenwoordigers gisteren bekend in Paramaribo.

De nabestaanden hebben geen vertrouwen meer in de Surinaamse rechtspraak. Het proces tegen de verdachten, onder wie president Desi Bouterse, ligt in feite stil na de aanname van een Amnestiewet in 2012. De zaak bij de OAS kan de opmaat zijn voor een proces bij het Inter-Amerikaanse Hof voor de Rechten van de Mens.

De actie van in totaal 59 familieleden van de slachtoffers wordt financieel gesteund door de Nuhanovic-stichting, opgericht door de Nederlandse advocaat Liesbeth Zegveld. Ze worden bijgestaan door de Surinaamse jurist Gaetano Best, die aan de Universiteit van Amsterdam promoveert op internationale misdaden.

Waarom doen de nabestaanden dit?

„Er is volstrekte onzekerheid of het Decembermoordenproces nog doorgang vindt. Na aanname van de Amnestiewet in 2012 heeft de Krijgsraad, waar de verdachten terecht stonden, besloten de behandeling van de zaken te schorsen, tot het Constitutioneel Hof uitspraak heeft gedaan over de geldigheid van die wet. Maar dat Hof moet nog in het leven worden geroepen door de wetgever. Onder anderen president Bouterse dus, tegelijk hoofdverdachte in het proces. Hij wordt zo rechter in zijn eigen zaak.

Wat eisen de nabestaanden?

„We willen dat de Amnestiewet wordt ingetrokken en de schorsing van de vervolging wordt opgeheven. We willen ook dat de Mensenrechtencommissie aan Suriname vraagt om de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te garanderen. Onder de verouderde Surinaamse wetgeving worden de verdachten nu door de Krijgsraad berecht, omdat ze destijds militair waren. We gaan ervan uit dat de commissie Suriname zal vragen de militaire leden van de Krijgsraad te vervangen door burgerrechters.

Er is ook sprake van een geldeis?

„De nabestaanden vragen inderdaad een schadevergoeding. Ze willen ook erkenning als nationaal monument van bastion Veere van Fort Zeelandia, waar de moorden plaatsvonden. Zo kunnen we voorkomen dat de regering het bestaande monument voor de slachtoffers verwijderd. De regering moet publiekelijk excuses aanbieden en het moet verboden worden om te zeggen dat de slachtoffers een tegencoup wilden beramen en op de vlucht zijn neergeschoten.

Als Suriname geen gevolg geeft aan eventuele eisen van de mensenrechtencommissie, kan die de zaak aanhangig maken bij het Inter-Amerikaanse hof. Dat Hof vervolgt de verdachten niet zelf, zoals bijvoorbeeld het Internationaal Strafhof.

Dat klopt, het kan slechts de Surinaamse staat aansprakelijk stellen voor de schending van de rechten van de nabestaanden door het niet vervolgen van de daders.”

Een eerdere uitspraak gelastte het Hof de berechting van de daders van de massamoord in het dorp Moiwana in 1986. Dat heeft Suriname nooit gedaan. Waarom zou dat nu anders zijn?

„Al het andere waartoe Suriname in die zaak werd veroordeeld werd wél uitgevoerd. Als het merendeel van onze eisen zou worden uitgevoerd zou dat al een enorme opluchting zijn voor de nabestaanden. Het verschil met ‘Moiwana’ is dat er nu al een zaak aan de gang is. Wij kunnen met een uitspraak van de commissie en eventueel het hof in de hand de Surinaamse krijgsraad onder druk zetten. Want we waren bijna klaar: het enige dat nog moet gebeuren in het proces is dat de auditeur-militair zijn requisitoir houdt, dat de advocaten van de verdachten pleidooi houden en dat de Krijgsraad uitspraak doet.”

Wat vindt u van de houding van het Surinaamse openbaar ministerie?

„De auditeur-generaal stelt zich niet proactief op, en daar zijn we ongelooflijk teleurgesteld over. Maar ik wil er geen waardeoordeel over uitspreken. De staat heeft veel mogelijkheden om mensen in staatsdienst onder druk te zetten. Je moet een held zijn om die druk te weerstaan.”