Zware post of personeelschef?

Timmermans zou supercommissaris worden, maar spel om posten is nog niet gespeeld.

Met Frans Timmermans als eurocommissaris stuurt Nederland een zwaargewicht naar Brussel, maar of hij ook echt een zware post krijgt in de Europese Commissie is nog niet zeker. Volgens bronnen in Brussel zou Timmermans een ‘supercommissaris’ worden, die coördineert, maar zelf geen portefeuille heeft. Een soort rechterhand van de nieuwe commissievoorzitter, Jean-Claude Juncker.

De PvdA’er Timmermans zou in ieder geval verantwoordelijk worden voor subsidiariteit, het principe dat Europa niet moet doen wat lidstaten zelf kunnen doen. Een dossier waarop Nederland in reactie op de groeiende euroscepsis de afgelopen jaren steeds meer is gaan hameren. Ook deregulering, nog zo’n Nederlands paradepaardje, zou op zijn bord kunnen komen, alsmede de hervorming van het ambtenarenapparaat en vooral ook hun salarissen. In Brussel wordt dit de „zuurpruimen-agenda” genoemd.

De vraag is welke machtsmiddelen Timmermans meekrijgt: kan hij zijn collega’s echt aansturen of mag hij ze vooral vriendelijk van advies voorzien? Een verschil tussen leven en dood in Brussel. Zonder echte portefeuille of eigen ambtenaren is het moeilijk, zo niet onmogelijk, om wat voor elkaar te krijgen, zeggen ingewijden.

Premier Mark Rutte (VVD) maakte de kandidatuur van Timmermans gisteren bekend in de Tweede Kamer. Zonder in details te willen treden voorzag hij een „zware, belangrijke functie”. De komende dagen wordt het gevecht gevoerd hoe zwaar die post wordt. Juncker wil zijn team midden volgende week wereldkundig maken. Timmermans werd gisteren drie kwartier door de commissievoorzitter ondervraagd en zei na afloop dat het een „heel goed gesprek” was geweest.

De tekenen voor Timmermans zijn niet ongunstig. Juncker wil de commissie grondig verbouwen: de organisatie moet minder bureaucratisch en log worden en meer het karakter krijgen van een soort ‘Europese regering’. Juncker heeft bij herhaling door laten schemeren dat hij de commissie ‘politieker’ wil maken. De 27 eurocommissarissen zouden worden onderverdeeld in zes of zeven clusters (zoals justitie, economie), met aan het hoofd daarvan een vicepresident. Als Timmermans een van die supercommissarissen wordt zou hij deel uitmaken van het ‘kernkabinet’ rondom Juncker. In dat kabinet zou hij zelfs ‘eerste’ vicevoorzitter worden, naast de Italiaanse buitenlandcoördinator Federica Mogherini, zeggen Haagse bronnen.

De vicepresidenten rondom Juncker zouden ook verantwoordelijk worden voor het uitvoeren van de agenda die hij voor de zomer bij zijn aantreden bekendmaakte. Bronnen in Den Haag zeggen dat Timmermans daadwerkelijk „doorzettingsmacht” krijgt.

Het woord ‘Europese regering’ ligt gevoelig in lidstaten, die niet overschaduwd willen worden door Brussel. Maar in zekere zin is de opzet van Juncker een koekje van eigen deeg: de commissie krijgt al jarenlang het verwijt dat zij zich te veel met bijzaken bezighoudt en te weinig met hoofdzaken. Voor een belangrijk deel is dit de schuld van lidstaten zelf: elk land eist een eigen commissaris en door de EU-uitbreiding is de focus van de commissie alleen maar afgenomen.

Tijdens een debat in de Tweede Kamer was gisteren de nodige scepsis te horen over Timmermans’ takenpakket. Diverse Kamerleden wezen erop dat hij hoogstwaarschijnlijk géén sociaal-economische portefeuille zal krijgen, terwijl dat wel de inzet was van het kabinet. „We sturen minister Timmermans toch niet weg voor personeelsbeleid, terwijl Brussel ongeveer net zo veel ambtenaren heeft als Amsterdam”, vroeg Alexander Pechtold (D66). Jesse Klaver (GroenLinks) vergeleek de baan met die van Stef Blok (VVD), die in het kabinet belast is met de hervorming van het Haagse ambtenarenapparaat – op het Binnenhof gezien als een ondankbare klus.