Column

Pussy Riot als product van het bolsjewisme

Pussy Riot: A Punk Prayer’ (IKON).

Maandag maakte correspondent David Jan Godfroid voor het NOS Journaal een reportage uit het belegerde Marioepol in Oost-Oekraïne, die me om meerdere redenen fascineerde, zelfs ontroerde.

Het is mooi om te zien dat de opening van het schooljaar, de Dag van de Kennis, door de Oekraïense bevolking gewoon gevierd wordt. Net als elke eerste september gaan de kinderen op hun paasbest naar school, dansen en dragen gedichten voor en krijgen grote puntzakken snoep, alsof het een eerste communie betreft.

Je kunt het ritueel bijna niet meer los zien van diezelfde dag precies tien jaar geleden, toen Tsjetsjeense separatisten in Beslan een school bestormden. Drie dagen later vielen de Russische ordetroepen binnen en kwamen 334 gijzelaars om het leven.

Maar er is nog een reden, die me pas goed duidelijk werd door de uitzending gisteravond van de HBO-documentaire Pussy Riot - A Punk Prayer (IKON). Het behoeft nauwelijks betoog dat bijna drie kwart eeuw Sovjet-Unie onnoemelijk veel schade heeft berokkend: aan de economie, aan de persoonlijke vrijheid, vele miljoenen doden, en bovenal een endemische onverschilligheid ten aanzien van democratische waarden. De gevolgen van een gebrek aan ervaring met essentiële mensenrechten kun je makkelijk herkennen in de huidige politieke crisis tussen Oost en West.

Maar het is een misverstand dat in Rusland alleen dronken karpatenkoppen en gehersenspoelde zombies zouden rondlopen. Het erfgoed van de Sovjet-Unie bevat ook die Dag van de Kennis, obscene hoeveelheden openbaar groen in elke stad en een dominante positie van vrouwen in de maatschappij, jaarlijks op 8 maart gevierd met een bloemenritueel.

Wat de documentaire van Mike Lerner en Maxim Pozdorovkin met veel onbekende beelden illustreert is dat de revolte van de meisjes met de bivakmutsen ook uit meerdere tradities voortkwam: die van heksen en suffragettes, van Yoko Ono en Madonna, van Provo en punk, van de in Rusland zo goed als onbekende performancekunst, maar uiteindelijk ook van bolsjewistische agitprop uit de jaren twintig. Poetin legt zelf het verband, door te wijzen op fouten uit de begindagen van de Sovjet-Unie, toen atheïsten meenden de orthodoxe kerk aan te moeten vallen. De Moskouse kathedraal van Christus Verlosser, waar Pussy Riot in veertig seconden een icoon werd, blijkt in 1931 door Stalin te zijn afgebroken en vervangen door een zwembad, en pas na 1991 te zijn herbouwd.

We zien eerdere activiteiten van de drie verdachten, bij een orgie in een natuurhistorisch museum en tijdens een actie om geüniformeerde machtshandhavers op straat te zoenen.

Wat ook zo prettig is van hoog opgeleide revolutionairen is dat ze het woord beheersen en de risico’s van hun gedrag onder ogen zien. Ik had hun verdediging nooit eerder gehoord. Ze „begrijpen” de aanklacht niet en kunnen dus ook niet zeggen of ze zichzelf schuldig achten.

Het werd twee jaar strafkolonie en inmiddels treden ze weer op waar ze het Poetin-bewind maar in verlegenheid kunnen brengen. Op archiefbeeld zien we een van de meiden met zo’n witte strik op een eerste schooldag.