Oekraïne dooft uit maar de crisis in de NAVO blijft

Zolang Europa zo afhankelijk is van de VS, blijft de NAVO zwak en de interesse in defensie gering, aldus Jonathan Holslag.

De NAVO-top in Wales gaat niet over de toekomst van Oekraïne, maar over de toekomst van de alliantie. Tot nu toe voerde Vladimir Poetin eigenlijk de perfecte oorlog: dramatisch genoeg om de gelederen te sluiten en kleinschalig genoeg om de zwakheden van de alliantie niet al te zeer bloot te leggen. Ik denk dat de NAVO helemaal geen rol zal spelen in Oekraïne, dat de problemen in het land wellicht uitdoven en dat daarna opnieuw de belangrijkste vraag zal rijzen: wat moeten we nu met de alliantie in de 21ste eeuw.

Duidelijk is nu al dat de kleine interventiemacht, de vooruitgeschoven materieelposten en de extra patrouilles niet meer beogen dan het geruststellen van de NAVO-lidstaten en dus niet van Oekraïne. Oekraïne komt ook niet bij de club. Dat maakt het Poetin mogelijk om Kiev uit te putten en uiteindelijk een federalisering af te dwingen. Dat de rebellen maandag in Minsk afzagen van hun autonomie-eis maakte duidelijk dat Moskou ook daar nog steeds een eerbaar compromis kan dicteren. Het is onzin dat de NAVO, zoals sommigen beweren, de keuze heeft tussen confrontatie in Oekraïne of opgeven.

Ook wijst niets erop dat Poetin zich de vergelding van het bondgenootschap op de hals wil halen door een lidstaat als Estland militair te provoceren. Doelbewuste escalatie en intimidatie horen waarschijnlijk bij Poetins machtsinstrumenten, maar als hij het hoofd koel houdt en een oncontroleerbare burgeroorlog wordt vermeden, kan de crisis voor de Kerst over zijn hoogtepunt zijn. Een gedurfde voorspelling, maar de kans is groot dat de NAVO binnen het jaar weer in haar aloude existentiële crisis zit.

Dan is het terug naar af. Na de inzet van de troepen in Afghanistan probeerde de alliantie, of althans haar secretariaat, voor een wereldwijd mandaat te pleiten. Het houdt die optie trouwens nog steeds open. De meeste lidstaten zijn er niet enthousiast over. Zo’n mandaat vergemakkelijkte weliswaar de militaire interventie in Libië, maar de anarchie die volgde, toont meteen de beperkingen aan.

Ik heb vele debatten bijgewoond waarbij de deelnemers lieten doorschemeren dat de NAVO de VS zou bijstaan, mocht zich een conflict met China voordoen. Amerikaanse strategische concepten voor de Stille Oceaan sluipen ook in de plannen van de NAVO. Secretaris-Generaal Rasmussen zei nog in Tokio dat „de regio’s van de Atlantische en de Stille Oceaan niet afzonderlijk kunnen worden bekeken.”

Maar de toekomst van de NAVO kan niet liggen in de Pacific. Het NAVO-charter laat dat niet toe. Daarnaast zal het stuiten op hetzelfde probleem als met Rusland: veel lidstaten zien China niet als bedreiging. Als het toch slechte intenties heeft, dan zijn er doeltreffendere manieren om het in te tomen dan wat manoeuvres met Europese fregatten in de Stille Oceaan.

De NAVO was vanzelfsprekend toen de geopolitieke interesses van de Verenigde Staten en Europa bijna identiek waren. Dat is niet langer het geval. Maar ook al lopen de belangen uiteen, ze kunnen nog altijd compatibel zijn, zo lang de Europese landen hun verantwoordelijkheid nemen. En precies hier staat de NAVO in de weg. De meeste Europeanen vallen onvermijdelijk terug op de VS voor strategisch leiderschap. Zelfs in de debatten van denktanks hebben de Amerikaanse experts het voor het zeggen. De NAVO zal dus steeds vaker het geopolitieke analfabetisme en de strategische onwetendheid van de Europese landen in stand houden.

Het probleem met geopolitiek analfabetisme is dat het voor de Europese politici bijna onmogelijk is geworden om een ambitieuze veiligheidspolitiek te voeren. Kan het nog obscuurder dan een minister die een gevaarlijke operatie of de aankoop van een reeks peperdure Amerikaanse gevechtsvliegtuigen probeert te rechtvaardigen met het argument dat wij een „geloofwaardige partner” moeten zijn? Geen wonder dat zo weinig Europeanen overtuigd zijn van het belang van defensie als hun leiders niet eens kunnen uitleggen hoe de wereld er echt uitziet.

Het lijkt erop dat de NAVO-bureaucratie al het mogelijke doet om te overleven terwijl Washington er nog steeds niet uit is wat het met de alliantie op termijn wil. De Europese lidstaten kampen intussen met de politieke variant van het afhankelijke persoonlijkheidssyndroom. Je kunt veel van hen vragen, behalve onafhankelijk denken en visie tonen. Dit leidt onvermijdelijk tot een situatie waarin de Verenigde Staten steeds meer moet inzetten op Azië en Europa machteloos staat bij de chaos in haar achtertuin. En dan heb ik het niet alleen over Oekraïne.

Als we een sterk transatlantisch partnerschap werkelijk belangrijk vinden, dan moet dat een meer gelijkwaardig partnerschap worden, waarin Europa zelf meer verantwoordelijkheid neemt. We moeten de NAVO terugbrengen naar haar oorspronkelijke doelstelling, die overduidelijk in hun charter omschreven staat: „een alliantie in de regio van de Noord-Atlantische Oceaan ten noorden van de Kreeftskeerkring”.