Nee, het economische herstel is niet gekomen

Als het mist op het Kanaal, dan zeggen de Engelsen dat het continent verduisterd is. Dit toont hoezeer de Engelsen de wereld zien vanuit hun eigen perspectief. Een soortgelijk, minder onschuldig verschil in perceptie speelt in het conflict in Oekraïne. Wat wij zien als Russisch imperialisme, zien de Russen als Europees en Amerikaans expansionisme. In Azië bestaat veel sympathie voor die laatste visie. Ook ons eigen land heeft op de wereld zijn eigen perspectief. Bij afwijkende inzichten van buiten staat ons land pal. De wereld is de weg kwijt, wij houden standvastig koers.

„Eurozone recovery shudders to a halt”, opende de Financial Times half augustus. Tegenvallende groeiprestaties in Duitsland, Frankrijk en Italië hebben de groei in Europa tot stilstand gebracht. Een agressieve beleidsreactie van de ECB is volgens de FT onvermijdelijk. Dezelfde dag kopte de Volkskrant „Lichte groei: recessie afgewend. Positief nieuws brengt kabinet op koers.” Kan het verschil nog groter? De voorpagina van The Economist van deze week verscherpte het contrast: een bootje met Merkel en Hollande soeverein vooruit blikkend op de voorplecht en Draghi wanhopig hozend op het achterschip. Wij hebben begrijpelijkerwijs genoeg van de crisis en hebben schoon schip gemaakt. Nu is het tijd voor een nieuw begin. De rest van de wereld ziet dat anders. Onlangs waarschuwde Paul Polman, CEO van Unilever, voor een 10 jaar durende recessie in Europa. Als de vraag zich niet herstelt, dan hebben investeringen in Europa geen zin, aldus Polman. Niet als dreigement, maar als constatering. Het economische herstel waar wij begin dit jaar op hoopten is er niet gekomen.

Ook Mario Draghi, president van de ECB, maakte zich in zijn speech voor centrale bankiers in Jackson Hole zorgen. De ECB denkt al maandenlang na over het afwenden van deflatie. Draghi zei dat de eurozone niet langer louter kan vertrouwen op monetair beleid. Ook het begrotingsbeleid moet de economie helpen. Maar een hoofdredactioneel commentaar van deze krant (27 aug.) stelde dat economische stimulering geen vrijbrief moest worden. Volgens de NRC weet een goede verstaander dat Draghi’s oproep voor meer ruimte voor het begrotingsbeleid in wezen gericht is tot Duitsland. Ik ben blijkbaar niet zo’n goede verstaandermaar gelukkig sta ik niet alleen. Neem Francesco Giavazzi die prijkt op de erelijst van de pupillen van het Massachusetts Institute of Technology naast Olivier Blanchard (hoofdeconoom van het IMF) en Draghi. Giavazzi schreef met Draghi en Nobelprijswinnaar Robert Merton in 2003 een rapport over financiële stabiliteit.

In een column samen met Guido Tabellini constateert Giavazzi dat de private consumptie in de eurozone nog steeds 2 procent beneden het niveau van 2007 ligt en (denk aan Paul Polman) de investeringen zelfs 20 procent daar onder. Vergelijk dat met de VS. Daar liggen consumptie en bbp inmiddels 6 procent boven het niveau van 2007 en zijn de investeringen weer terug op het oude peil. Het probleem van Europa is gebrek aan effectieve vraag. Het begrotingsbeleid wordt niet Europees gecoördineerd en is gebonden aan een te restrictief Stabiliteits Pact. Wat is hun voorstel? Een belastingverlaging met 5 procent van het bbp (voor Nederland ruim 30 miljard), drie tot vier jaar volgehouden, gefinancierd met langlopende obligaties die worden opgekocht door de ECB en waarvan de rente wordt terugbetaald aan de aandeelhouders, de lidstaten. Terwijl Den Haag discussieert of we naar Gouda of Woerden moeten reizen, suggereert Giavazzi Sydney. Bij die Nederlandse beleidsdiscussie voel ik me soms een zonderling. Ik heb één troost: in het gekkenhuis kom ik straks een aantal voortreffelijke collega’s tegen die er nog slechter aan toe zijn.