Jaren terug sloeg de vonk tussen deze twee al over

Frans Timmermans naar Brussel Minister Frans Timmermans (PvdA) wordt de volgende Nederlandse eurocommissaris, zo werd gisteren bekend. Maar waarom wil hij dat eigenlijk?En als hij inderdaad zo goed is, is hij dan niet juist in Nederland nodig?

Minister Frans Timmermans sprak gisteren in Brussel met Jean-Claude Juncker, de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Foto ANP

1. Het is dus niet Jeroen Dijsselbloem of Lilianne Ploumen geworden, maar Frans Timmermans. Waarom?

Het ligt eraan hoe je het bekijkt: hij heeft in elk geval nooit de nieuwe Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker beledigd (zoals minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem) en het was niet erg genoeg dat hij géén vrouw is – want anders was minister van Buitenlandse Handel Lilianne Ploumen eurocommissaris geworden. Hun overeenkomst: ze zijn alle drie van de PvdA en tijdens de onderhandelingen over het regeerakkoord van Rutte II was afgesproken dat die partij de eurocommissaris mocht aanwijzen.

Premier Mark Rutte (VVD) zei in kleine kring soms dat Dijsselbloem, Ploumen en Timmermans hem „alle drie even lief” waren, maar zo was het niet helemaal. De regering vond het vooral belangrijk dat Nederland een zware economische post zou binnenhalen, met Dijsselbloem in de aanbieding. Dat mislukte vooral omdat Juncker maar niet kon vergeten dat Dijsselbloem hem op televisie een „verstokte roker en drinker” had genoemd.

Ploumen was de kandidaat achter de hand als Juncker uit Nederland per se een vrouw wilde hebben – hij zit vast aan zijn belofte in het Europees Parlement dat hij minstens negen vrouwen in de Commissie zal opnemen. Maar Juncker is nogal weg van Timmermans. De Nederlandse minister kent Brussel goed, hij spreekt veel talen vloeiend en heeft een groot netwerk in heel Europa.

2.Waarom wil Timmermans dit eigenlijk?

Brusselse bronnen zeggen dat Timmermans ook vijf jaar geleden al heel graag eurocommissaris wilde worden. Hij was toen nog staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Deze keer vond hij zichzelf vooral geschikt als de Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands Beleid, als opvolger van de Britse Catherine Ashton. „Hij wil dit met zweet op zijn voorhoofd, zo graag”, zei een Brusselse bron hierover. In die functie zit je ook in de Europese Commissie, je bent vicevoorzitter van de Commissie en tegelijk ben je minister van Buitenlandse Zaken – maar dan namens de hele Europese Unie. Maar zijn Italiaanse collega Federica Mogherini kreeg die functie afgelopen weekend. Blijkbaar was Timmermans’ verlangen naar een Brusselse functie zo duurzaam en zo groot dat hij ook genoegen neemt met een andere post in de Commissie.

3. Is dit goed nieuws voor Nederland?

Strikt genomen dient een Europees commissaris het algemeen belang van de Europese Unie en dus niet het belang van het land waaruit hij of zij afkomstig is. Dat geldt dus ook voor Timmermans die niet in de Commissie komt te zitten voor Nederland. Maar dit neemt niet weg dat lidstaten wel degelijk kijken of de commissaris uit hun land iets extra’s voor dat land kan betekenen. Vandaar dat Nederland al in een vroeg stadium kenbaar maakte belangstelling te hebben voor een plek in de economische hoek.

Frans Timmermans heeft zich de afgelopen jaren namens Nederland gemanifesteerd als iemand die vindt dat de Europese Unie doelmatiger moet gaan werken en zich beperken tot hoofdtaken. Dat zou ook tot uitdrukking dienen te komen in de samenstelling van de Commissie die kleiner moet worden. Nederland wil dat Europa niet alleen taken naar zich toetrekt maar ook weer taken naar de lidstaten afstoot. Als commissaris kan Timmermans hierin een actieve rol spelen.

Voor het overige kan een commissaris ook de regering van het eigen land tijdig op de hoogte stellen van wat er in de Brusselse achterkamers speelt. Een uitgesproken netwerker als Timmermans kan deze rol met verve spelen.

4. Hoe goed is hij?

Frans Timmermans is een begenadigd politicus - dat zal niemand in Den Haag betwisten. Hij heeft een lange staat van dienst (zestien jaar in de politiek, daarvoor elf jaar in diplomatieke dienst), kan prachtige toespraken houden (ook al vóór zijn veelgeprezen rede in de Veiligheidsraad) en beschikt over fenomenale contacten over de hele wereld. En dan is er nog zijn - tot vervelens toe herhaalde - talenkennis: Engels, Duits, Frans, Italiaans, Spaans en Russisch. Natuurlijk, Timmermans heeft ook zijn zwakke kanten. Zo is hij ijdel, opvliegend en emotioneel. Ambtenaren bij Buitenlandse Zaken klagen weleens over zijn veeleisendheid. En zijn impulsiviteit kan tot brokken leiden: zo luidde Timmermans’ uitgelekte mail over de PvdA als ‘SP-light’ de val in van partijleider Job Cohen. Maar als minister van Buitenlandse Zaken leek bij Timmermans de afgelopen twee jaar alles op zijn plek te vallen. Hij is met afstand de populairste bewindspersoon van Rutte II, zo peilde onderzoeksbureau TNS NIPO vorige week nog.

5. Als Timmermans zo goed is, is hij dan nu niet in Nederland nodig?

Timmermans is inderdaad voorgedragen als commissaris op een moment dat alle schijnwerpers in het binnenland op hem zijn gericht. In de nasleep van de ramp met de MH17 was en is hij volop actief. Hij reisde enkele keren af naar de Oekraïense hoofdstad Kiev om persoonlijk toegang tot de rampplek te bepleiten. Zijn kennis van het Russisch vergemakkelijkte het onder dit soort omstandigheden waardevolle informele contact.

Timmermans speelt voor Nederland ook een belangrijke rol in de Oekraïne-crisis. De Europese Unie heeft diverse sancties afgekondigd. In de houding die Nederland hierbij inneemt, zet Timmermans die in zijn verleden als diplomaat in Moskou was gestationeerd, zijn stempel. Maar hij heeft natuurlijk ook een team ambtenaren om zich heen die het beleid voorbereiden. En die blijven in Den Haag.

Meer in het algemeen heeft Timmermans zich in het buitenland als een soepel een ter zake kundige politicus gemanifesteerd. Dat was goed voor het imago van Nederland. Maar tegelijk is haast niets zo vluchtig als een imago.

6. Wat gaat hij precies doen daar in Brussel?

Dat is nog niet helemaal duidelijk. Timmermans wordt in ieder geval ‘vicevoorzitter’ van de Europese Commissie: het feit dat hij gisteren als eerste van alle 26 kandidaat-commissarissen op gesprek mocht bij voorzitter Juncker, doet vermoeden dat hij deze post krijgt. Maar wat doet zo’n vicevoorzitter? De vorige Europese Commissie telde er maar liefst zeven – onze eigen Neelie Kroes was één – maar in werkelijkheid stelde die positie weinig voor. Volgens ingewijden zou Juncker zijn ploeg nu op een nieuwe manier willen organiseren: onderverdeeld in ‘clusters’, met aan het hoofd een voorzitter. Timmermans zou zo’n cluster gaan leiden, of zelfs de ‘coördinatie’ van de hele commissie voor zijn rekening gaan nemen. Hij zou de agenda moeten gaan uitvoeren die Juncker bij zijn benoeming ontvouwde: bestrijding van de (jeugd)werkloosheid, investeringen in de economie, één Europees energienet, meer innovatiebeleid en minder regeldruk vanuit Brussel. Een soort ‘commissaris zonder portefeuille’ dus – al willen betrokkenen dat woord niet in de mond nemen. Hoe zwaar Timmermans’ baan precies wordt, weten we vermoedelijk pas eind deze week, wanneer Juncker alle kandidaten gesproken heeft.

7. Wordt hij de enige ‘supercommissaris’?

Nee. Ook andere landen claimen dat hún eurocommissaris in Brussel een soort van superstatus krijgt, zoals Finland dat zijn oud-premier Jyrki Katainen naar de Commissie stuurt. De Finnen gaan ervan uit dat Katainen de leiding kan krijgen over de eurocommissarissen die in hun portefeuille met economie te maken krijgen. De Britse premier David Cameron had al in het voorjaar aan Commissievoorzitter Juncker gesuggereerd dat de Britse eurocommissaris een extra belangrijke rol krijgt als voorzitter van een ‘cluster’. Juncker wees dat idee toen meteen af. Straks zit hij met allemaal supercommissarissen die leiding geven aan elkaar.

8. Is het niet raar dat een actieve politicus in zo’n belangrijke positie overstapt naar Brussel?

Nee hoor. Een verre voorganger van Timmermans als minister van Buitenlandse Zaken, CDA’er Hans van den Broek, verruilde ook Den Haag voor Brussel. VVD-leider Frits Bolkestein bedong zelfs tijdens een kabinetsformatie dat hij de nieuwe eurocommissaris mocht worden. En ook in andere Europese landen is het gebruikelijk dat ministers of zelfs premiers de overstap maken naar de Europese Commissie. Zo bevinden zich onder Timmermans’ aanstaande collega’s waarschijnlijk vier oud-regeringsleiders (Finland, Luxemburg, Estland en Letland).

9. Is dit voor Timmermans misschien een opstapje naar een nóg belangrijkere functie?

„Mijn droombaan”, noemde Timmermans het ministerschap van Buitenlandse Zaken vorig jaar nog in het Algemeen Dagblad. „Voor het eerst denk ik niet: wat moet ik hierna gaan doen?” Dat blijkt toch ietsje anders te liggen: de ambitieuze Timmermans dacht al die tijd wel degelijk na over zijn volgende carrièrestap. Is Brussel dan ook een tussenstation onderweg naar méér? De komende tijd zal Timmermans vermoedelijk wel op zijn post blijven: Nederlandse eurocommissarissen hebben niet de gewoonte tussentijds te vertrekken. Maar over vijf jaar lonkt ongetwijfeld een nieuwe positie. Terugkeren naar de Nederlandse politiek zal Timmermans vermoedelijk niet – zijn ambitie ligt op het internationale vlak. Wat te denken van een mooie baan bij de Verenigde Naties? Of de NAVO? Misschien dat Timmermans zijn politieke loopbaan – over vijf jaar is hij 58 jaar oud – wel wil afsluiten als Hoge Commissaris bij de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa). Net als zijn grote voorbeeld Max van der Stoel (PvdA), wiens particulier secretaris hij was en naar wie hij zijn zoon vernoemde.