Timmermans naar Brussel. Waarom juist hij, en wat hebben wij eraan?

Het is (zo goed als) beklonken: Frans Timmermans legt z’n baan als minister van Buitenlandse Zaken neer en vertrekt naar Brussel om daar eurocommissaris te worden. Je vraagt je af: wat maakt hem zo goed dat hij die baan verdient, en is hij niet juist in Nederland hard nodig? De antwoorden op die – en andere – vragen komen van onze politiek redacteuren.

Frans Timmermans in Den Haag, bij het fietsenhok, deze zomer. Foto ANP / Martijn Beekman

Het is (zo goed als) beklonken: Frans Timmermans legt z’n baan als minister van Buitenlandse Zaken neer en vertrekt naar Brussel om daar eurocommissaris te worden. Je vraagt je af: wat maakt hem zo goed dat hij die baan verdient, en is hij niet juist in Nederland hard nodig? De antwoorden op die - en andere - vragen komen van onze politiek redacteuren.

De stand van zaken is als volgt: minister Timmermans is vanmiddag in de Tweede Kamer voorgedragen door Rutte. De premier zei dat Timmermans “bijzondere kwaliteiten” heeft die in Den Haag en Brussel worden erkend. Het voordragen betekent dat de baan hem bijna niet meer kan ontgaan.

Maar waarom is het Frans Timmermans geworden?

Het ligt eraan hoe je het bekijkt: hij heeft in elk geval nooit de nieuwe Commissievoorzitter Jean Claude Juncker beledigd (zoals minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem) en het was niet erg genoeg dat hij géén vrouw is – want anders was minister van Buitenlandse Handel Lilianne Ploumen eurocommissaris geworden. Hun overeenkomst: ze zijn alledrie van de PvdA en tijdens de onderhandelingen over het regeerakkoord van Rutte II was afgesproken dat die partij de eurocommissaris mocht aanwijzen.

Premier Mark Rutte (VVD) zei in kleine kring soms dat Dijsselbloem, Ploumen en Timmermans hem “alle drie even lief” waren, maar zo was het niet helemaal. De regering vond het vooral belangrijk dat Nederland een zware economische post zou binnenhalen, met Dijsselbloem in de aanbieding. Dat mislukte, grotendeels omdat Juncker maar niet kon vergeten dat Dijsselbloem hem op televisie een “verstokte roker en drinker” had genoemd.

Ploumen was de kandidaat achter de hand als Juncker uit Nederland per se een vrouw wilde hebben (hij zit vast aan zijn belofte in het Europees Parlement dat hij minstens negen vrouwen in de Commissie zal opnemen). Maar Juncker is nogal weg van Timmermans. De Nederlandse minister kent Brussel goed, spreekt veel talen vloeiend en heeft een groot netwerk in heel Europa.

Wat gaat hij daar precies doen?

Dat is nog niet helemaal duidelijk. Timmermans wordt in ieder geval ‘vicevoorzitter’ van de Europese Commissie: het feit dat hij vandaag als eerste van alle 27 kandidaat-commissarissen op gesprek mocht bij voorzitter Juncker, doet vermoeden dat hij deze post krijgt.

Maar wat doet zo’n vicevoorzitter?

De vorige Europese Commissie telde er maar liefst zeven – onze eigen Neelie Kroes was één – maar in werkelijkheid stelde die positie weinig voor. Volgens ingewijden zou Juncker zijn ploeg nu op een nieuwe manier willen organiseren: onderverdeeld in ‘clusters’, met aan het hoofd een voorzitter. Timmermans zou zo’n cluster gaan leiden, of zelfs de ‘coördinatie’ van de hele commissie voor zijn rekening gaan nemen. Hij zou de agenda moeten gaan uitvoeren die Juncker bij zijn benoeming ontvouwde: bestrijding van de (jeugd)werkloosheid, investeringen in de economie, één Europees energienet, meer innovatiebeleid en minder regeldruk vanuit Brussel.

Een soort ‘commissaris zonder portefeuille’ dus, al willen betrokkenen dat woord niet in de mond nemen. Hoe zwaar Timmermans’ baan precies wordt, weten we vermoedelijk pas eind deze week, wanneer Juncker alle kandidaten gesproken heeft.

Is Timmermans dan zo goed?

Frans Timmermans is een begenadigd politicus - dat zal niemand in Den Haag betwisten. Hij heeft een lange staat van dienst (zestien jaar in de politiek, daarvoor elf jaar in diplomatieke dienst), kan prachtige toespraken houden (ook al vóór zijn veelgeprezen rede in de Veiligheidsraad) en beschikt over een fenomenaal contactennetwerk over de hele wereld.

Naast buitenlandexpert ontpopte hij zich de afgelopen vijftien jaar ook als PvdA-ideoloog: hij bestookte menig politiek leider en krantenredactie met essays over de toekomst van de sociaal-democratie. En dan is er nog zijn - tot vervelens toe herhaalde - talenkennis: Engels, Duits, Frans, Italiaans, Spaans en Russisch.

Het filmpje waarmee Timmermans in januari 2012 solliciteerde als mensenrechtencommissaris bij de Raad van Europa - en waarin hij zijn talenkennis tentoonstelde:

Natuurlijk, Timmermans heeft ook zijn zwakke kanten. Hij is ijdel, opvliegend en emotioneel. Ambtenaren bij Buitenlandse Zaken klagen weleens dat hij veeleisend is. En zijn impulsiviteit kan tot brokken leiden: zo luidde Timmermans’ uitgelekte mail over de PvdA als ‘SP-light’ de val in van partijleider Job Cohen. Maar als minister van Buitenlandse Zaken leek alles de afgelopen twee jaar op zijn plek te vallen. Hij is met afstand de populairste bewindspersoon van Rutte II, zo peilde onderzoeksbureau TNS NIPO vorige week nog.

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Top-5 populairste ministers volgens #peiling TNS NIPO:
1. Timmermans 7,7
2. Dijsselbloem 6,9
3. Asscher 6,4
4. Hennis 6,4
5. Rutte 6,3

Wat heeft Nederland eraan?

Strikt genomen dient een Europees commissaris het algemeen belang van de Europese Unie, en dus niet het belang van het land waaruit hij of zij afkomstig is. Dat geldt dus ook voor Timmermans, die niet in de Commissie komt te zitten voor Nederland. Maar dat neemt niet weg dat lidstaten wel degelijk kijken of de commissaris uit hun land iets extra’s voor dat land kan betekenen. Vandaar dat Nederland al in een vroeg stadium kenbaar maakte belangstelling te hebben voor een plek in de economische sector.

Timmermans heeft zich de afgelopen jaren namens Nederland gemanifesteerd als iemand die vindt dat de Europese Unie doelmatiger moet gaan werken, en zich moet beperken tot hoofdtaken. Dat zou ook tot uitdrukking dienen te komen in de samenstelling van de Commissie die kleiner moet worden. Nederland wil dat Europa niet alleen taken naar zich toetrekt maar ook weer taken naar de lidstaten afstoot. Als commissaris kan Timmermans daar een actieve rol in spelen.

Voor het overige kan een commissaris ook als oog en oor fungeren en de regering van het eigen land tijdig op de hoogte stellen van wat er in de Brusselse achterkamers speelt. Een uitgesproken netwerker als Timmermans kan dat met verve doen.

Maar hebben we hem niet veel meer nodig in Nederland?

Timmermans is inderdaad voorgedragen als commissaris op een moment dat alle schijnwerpers in het binnenland op hem zijn gericht. In de nasleep van de ramp met vlucht MH17 was en is hij volop actief. Hij reisde enkele keren af naar de Oekraïense hoofdstad Kiev om persoonlijk toegang tot de rampplek te bepleiten; dat hij Russisch spreekt, vergemakkelijkte het onder dit soort omstandigheden waardevolle informele contact. Nederland wil zodra de veiligheidssituatie dat toestaat terug naar de rampplek.

Timmermans speelt voor Nederland ook een belangrijke rol in de Oekraïne-crisis. De Europese Unie heeft diverse sancties afgekondigd. In de houding die Nederland hierbij inneemt, zet Timmermans (die in zijn verleden als diplomaat in Moskou was gestationeerd) zijn stempel. Maar hij heeft natuurlijk ook een team ambtenaren om zich heen die het beleid voorbereiden. En die blijven in Den Haag.

Meer in het algemeen heeft Timmermans zich in het buitenland als een soepel een ter zake kundige politicus gemanifesteerd. Dat was goed voor het imago van Nederland, maar tegelijkertijd is bijna niets zo vluchtig als een imago.