Studieloting is veel te blind

De centrale studieloting wordt afgeschaft. De aanzet tot die beslissing gaf het kabinet in 2012 en nu maakt minister Bussemaker (Onderwijs, PvdA) er werk van. Volgend jaar wordt er nog geloot voor de studies met een numerus fixus. Met ingang van het academische jaar 2017-2018 moeten universiteiten en hogescholen een eigen selectiesysteem op orde hebben en bij overaanbod zelf de meest belovende studenten aannemen. Anderzijds zijn ze dan ook verantwoordelijk voor het uitwieden van kanslozen.

Loting leek zo’n heldere maatregel: bij een teveel aan potentiële eerstejaars studenten werden de studieplaatsen met dezelfde kans voor iedereen vergeven – zo regelde het kabinet-Den Uyl het in 1975. Toen bleek dat die loterij een te grof schepnet was, werden aanstaande studenten vanaf een gemiddeld eindexamencijfer van 7,5 automatisch toegelaten. Maar een loterij kent nu eenmaal nieten. En krijgt zo’n niet het gezicht van een zeer gemotiveerde scholier met de juiste papieren dan wordt het blinde lot al te schrijnend. Het geval, in 1998, van het meisje met de 9,7 dat zo graag arts wilde worden maar drie keer werd uitgeloot voor de studie geneeskunde nam mythische vormen aan.

Het leidde tot het compromis van een getrapte, ‘gewogen loting’: hoe hoger het gemiddelde eindcijfer, des te meer kans op een plaats. Ook al blijkt uit onderzoek dat er geen direct verband bestaat tussen een hoog eindexamencijfer en een succesvol doorlopen studie. Evenmin garandeert zo’n cijfer dat iemand bijvoorbeeld een goede tandarts wordt, of een kundig jurist.

Vanaf 2017, als de loting wordt afgeschaft, zal iedereen die zich inschreef voor een numerus-fixusstudie, een toelatingsprocedure ondergaan bij het instituut van zijn keuze. Inclusief wie een hoog eindcijfer behaalde. De goede scholier verliest zijn bonus.

Opnieuw zal nu en dan de ‘verkeerde’ student worden afgewezen of aangenomen. Loting is blind. Selectie, waarvoor een essay moet worden geschreven en geschitterd in een toelatingsgesprek, zal soms niet anders uitpakken. Motivatiegesprekken hangen af van wie het gesprek voert. Zo’n essay is een momentopname, en ook onrijpe 18-jarigen verdienen tijd om uit te groeien. Maar ook mensen zijn blind, ze zien wellicht in de massa voorbij aan de unieke kwaliteiten van net die ene aanstaande student. Terwijl dat buitenbeen bij een andere universiteit misschien wel herkend was.

Er bestaat geen afdoende, eerlijke manier van verdeling van studieplekken. Maar de loting is een monstrum gebleken. Het is terecht dat die er nu eindelijk, na dertig jaar gemodder, aan gaat.

Studeren is mensenwerk, selecteren moet dat ook maar zijn.